0

BEĞENDİM

0

İZNİK KONSİLİ (325)

GİRİŞ: TARİHİ DEĞİŞTİREN BİR TOPLANTI

Tarih boyunca bazı toplantılar vardır ki, yalnızca alındığı çağın değil, sonraki yüzyılların da kaderini belirler. İznik Konsili işte böyle bir olaydır. MS 325 yılında Roma İmparatoru I. Konstantinos’un çağrısıyla İznik’te yapılan bu toplantı, Hıristiyanlığın inanç yapısını şekillendiren ilk büyük dönüm noktasıdır.

İlk defa bu konsilde Hıristiyanlık adına “doğru inanç” resmî şekilde tanımlanmış ve farklı düşünenler din dışı ilan edilmiştir. Bu yönüyle İznik Konsili sadece bir dinî toplantı değil, aynı zamanda inancın devlet gücüyle birleştiği tarihî bir kırılma ânıdır.

HRİSTİYANLIĞIN İÇİNDEKİ FIKRÎ FIRTINA

Îsâ Kimdir?

İlk Hıristiyanlar için en sarsıcı soru şuydu:

Îsâ sadece bir peygamber miydi, Tanrı’nın oğlu muydu, yoksa Tanrı’nın kendisi miydi?

Bu soru sıradan bir felsefî tartışma değildi; insanların iman anlayışı, ibadet şekli ve kurtuluş düşüncesi bu soruya verilen cevaba göre şekilleniyordu.

Bazı gruplar Îsâ’yı sadece insan kabul ediyor, bazıları ise onun gerçekte insan olmadığını söylüyordu. Bir kesim de onun hem Tanrı hem insan olduğunu savunuyordu. Bu görüş karmaşası zamanla kiliseleri ayrılığın eşiğine getirdi.

TEŞLİS’İN DOĞUŞU VE ÇATIŞMA

İlk dönemlerde saf tevhid anlayışına yakın olan Hıristiyanlık, zamanla Yunan felsefesinin etkisiyle değişmeye başladı. “Baba, Oğul ve Kutsal Ruh” anlayışı ortaya çıktı. Fakat şu soru cevaplandırılamıyordu:

Üç şey varsa Tanrı nasıl bir olabilir?

İşte bu fikir karmaşası büyük ayrılıkların kapısını araladı.

ARIUS: YALNIZ KALAN BİR ADAM MI, YOKSA BİR DÜŞÜNCE Mİ?

Bu tartışmanın merkezine oturan kişi, Mısırlı rahip Arius olmuştur.

Arius’a göre:

• Tanrı birdir ve hiçbir varlık O’na eşit olamaz.
• Oğul (Îsâ) sonradan yaratılmıştır.
• Kutsal Ruh da yaratılmıştır.
• Îsâ, Tanrı’ya yakın ama Tanrı değildir.

Basitçe söylemek gerekirse Arius, tevhidi korumaya çalışıyor, fakat kilisenin geliştirdiği yeni inancı reddediyordu.

Kilisenin Tavrı

İskenderiye piskoposu Alexander, Arius’un bu görüşlerini yıkıcı bulmuş, onu defalarca uyarmış fakat sonuç alamamıştı. En sonunda Arius’u kiliseden aforoz etti.

Ancak Arius yalnız değildi. Özellikle güçlü bir piskopos olan Nikomedialı Eusebius, onun görüşlerini savunuyordu. Zamanla tartışma, Doğu Roma’daki kiliselerin çoğunu içine çeken büyük bir krize dönüşmüştü.

İMPARATOR DEVREDE

Roma İmparatorluğu için dinî bölünme, siyasî dağılma demekti. Bu yüzden İmparator I. Konstantinos, meseleyi yalnızca dinî değil devlet meselesi olarak gördü.

Önce uzlaştırıcı olarak Kurtuba piskoposu Hosius’u gönderdi. Fakat sonuç alınamayınca kesin çözüm için büyük bir konsil düzenlenmesini emretti.

İZNİK’TE TARİHÎ TOPLANTI

MS 325 yazında İznik’te imparatorluğun her köşesinden yaklaşık 300 piskopos toplandı. Saray salonları günlerce tartışmalara sahne oldu.

Bir tarafta:

• Îsâ yaratılmıştır diyen Ariusçular,

Diğer tarafta:

• Îsâ Tanrı’dır diyen kilise çoğunluğu vardı.

Her iki taraf da geri adım atmıyordu. Çünkü mesele iman meselesiydi.

KARAR ANI: İZNİK İMAN METNİ

Uzun tartışmalar sonunda bir inanç metni hazırlandı. Bu metinde şu ifadeler yer alıyordu:

• Îsâ Tanrı’dır.
• Baba ile aynı özdendir.
• Yaratılmamıştır.
• Gerçek Tanrı’dır.

Bu ifadeler açıkça Arius’un öğretilerini yanlış ilan ediyordu.

Arius ve bazı piskoposlar metni imzalamadı. Bunun üzerine:

• Aforoz edildiler.
• Sürgüne gönderildiler.

DİĞER KARARLAR

İznik’te sadece teoloji konuşulmadı:

• Paskalya’nın tarihi belirlendi.
• Kilise hiyerarşisi şekillendirildi.
• Rahiplik kuralları düzenlendi.

Böylece Hıristiyanlık yalnızca inanç değil, kurumsal bir yapı kazanmış oldu.

ZAFER Mİ, KIRILMA MI?

Konsil kâğıt üzerinde başarıyla sonuçlandı. Fakat:

• Arius kısa süre sonra affedildi.
• Onun düşüncesi geniş kitlelerde yaşamaya devam etti.

Ariusçuluk, yüzyıllarca etkisini sürdürdü.

Sonraki konsiller:

• İstanbul (381),
• Efes (431),
• Kadıköy (451)

bugün okunan “İznik-İstanbul İman Akîdesi”nin son şeklini vermiştir.

İSLAM KAYNAKLARINDA İZNİK

İslâm düşüncesinde İznik Konsili genellikle bir “siyaset eliyle inanç şekillendirme” örneği olarak görülmüştür.

Örneğin:

• İbn Hazm,
• Şehristânî

Arius’un görüşlerini tevhid anlayışına yakın bulmuş, konsili inancı bozucu bir müdahale olarak değerlendirmişlerdir.

SON SÖZ

İznik Konsili sadece bir inanç toplantısı değildir.
O, gücün inanca yön verdiği, muhalif seslerin dışlandığı ve inançla siyasetin birleştiği büyük bir tarih sahnesidir.

Bugün Hıristiyanlık adına söylenen pek çok sözün izi, İznik’te atılan adımlara kadar uzanır.

Bu yüzden İznik:
Geçmişte kalmış bir olay değil,
Hâlâ yaşayan bir tarihtir.