Süper Kıta Neresi Hikâyesi Ne?

0

BEĞENDİM

0

Pangea: Süperkıtanın Hikâyesi

1. Pangea’nın Tanımı ve Oluşumu

Pangea, Paleozoyik sonları ile Mezozoyik başlarında var olmuş dördüncü ve son süperkıtadır. Yaklaşık 335 milyon yıl önce erken kıta parçalarının birleşmesiyle oluşmuş ve 200 milyon yıl önce parçalanmaya başlamıştır. Güney yarımkürede daha büyük bir alanı kaplayan Pangea, süper okyanus Panthalassa ile çevriliydi. Magma tabakasındaki konveksiyon hareketleri sonucunda Pangea, güneyde Gondvana ve kuzeyde Laurasia olmak üzere iki ana parçaya ayrılmış, bu parçalar daha sonra günümüzdeki kıtalara dönüşmüştür.

2. Kıta Ayrışması ve Günümüz Kıtalarının Doğuşu

• Gondvana’nın parçalanmasıyla:
  Antarktika, Güney Amerika, Avustralya ve Afrika kıtaları oluştu.
• Laurasia’nın parçalanmasıyla:
  Kuzey Amerika ve Avrasya (Asya ve Avrupa) kıtaları meydana geldi.

Ayrışma sürecinde, Kuzey Amerika ile Güney Amerika ve Avrasya ile Afrika kıtaları birbirine yaklaşmıştır. Hindistan levhasının Avrasya ile çarpışması sonucu Himalaya Dağları oluşmuş, Okyanusya ise Antarktika’dan ayrılmıştır.

3. Pangea’nın Etimolojisi

Pangea adı, Yunanca “pan” (tüm) ve “Gaia” (yeryüzü) kelimelerinden türetilmiştir. Kavram, kıtasal sürüklenme teorisinin kurucusu Alfred Lothar Wegener(1 Kasım 1880, Berlin, Almanya/ 1930, Grönland) tarafından 1912 yılında yayımlanan Kıtaların Doğuşu adlı eserinde ilk kez kullanılmıştır. Wegener, tüm kıtaların başlangıçta tek bir süperkıta olan Urkontinent biçiminde olduğunu öne sürmüştür.

4. Pangea’nın Parçalanma Süreci

1. Gondvana ve Laurasia’nın Oluşumu
   Pangea, yaklaşık 200 milyon yıl önce güneyde Gondvana ve kuzeyde Laurasia olarak ikiye bölündü.
2. Kuzey ve Güney Kıtalarının Hareketi
   Gondvana, Antarktika, Hindistan, Avustralya ve Güney Amerika’ya ayrılırken; Laurasia, Kuzey Amerika ve Avrasya olarak iki parçaya ayrıldı.
3. Himalayaların Oluşumu
   Hindistan levhası Avrasya ile çarpışarak Himalaya Dağları’nı meydana getirdi.
4. Okyanusların Açılması ve Yeni Kıtaların Oluşumu
   Kuzey ve Güney Çin blokları Proto-Tetis Okyanusu’nu kapatarak Triyas Dönemi‘nde kuzeye doğru hareket etti. Kimmerian plakası Gondvana’dan ayrıldı ve Tetis Okyanusu oluştu.

5. Süperkıtaların Tarihsel Döngüsü

Yeryüzü tarihinde süperkıtaların oluşumu ve ayrışması döngüsel bir süreçtir:

• Rodinya (1,1 milyar yıl önce): Gondvana, Proto-Lavrasya ve Kongo Kratonu parçalarına ayrıldı.
• Panotya (750 milyon yıl önce): Güney Kutbu ile Ekvator yakınlarında şekillendi.
• Pangea (335 milyon yıl önce): Son süperkıta olarak biçimlendi.

6. Apalaş Dağları’nın Oluşumu

Pangea’nın oluşum sürecindeki önemli çarpışmalardan biri, Kuzeybatı Afrika’nın Lavrasya ile birleşmesiydi. Bu birleşme sonucu Apalaş Dağları ve diğer dağ sıraları meydana geldi.

7. Dipnotlar

1. Wegener, A. L., Die Entstehung der Kontinente und Ozeane, 1912.
2. Dalrymple, G. B., The Age of the Earth, Stanford University Press, 1991.
3. Scotese, C. R., The Paleogeographic Atlas Project, 1997.
4. Condie, K. C., Earth as an Evolving Planetary System, 2005.
5. Hoffman, P. F., Rodinia to Pangea: The Making of a Supercontinent, 1991.
6. Dalziel, I. W. D., Earth’s Pre-Pangean Supercontinents, 1997.
7. Burke, K., Supercontinent Cycles and the Geologic Record, 1976.
8. Alfred Lothar Wegener (1 Kasım 1880, Berlin, Almanya/ 1930, Grönland) Wegener, kıtasal sürüklenme teorisinin kurucusu olarak tanınan bir meteorolog ve jeofizikçiydi.