Savunma Mekanizmalarıyla Kulluktan Mı Kaçıyoruz?

0

BEĞENDİM

0

**Savunma Mekanizmaları**

Engellenme, çatışma gibi olumsuzluklar karşısında kalan bireyin bilinçsiz olarak geliştirdiği benliğini korumaya yönelik savunma araçlarıdır. Birey, savunma mekanizmalarını bilinçsiz olarak kullanır. Savunma mekanizmaları sürekli kullanılırsa anormal bir nitelik kazanır. Birey savunma mekanizmalarıyla duyduğu kaygıyı azaltmaya ve tehdit altındaki benliğini korumaya çalışır. Savunma mekanizmaları bireye geçici bir fayda sağlar, kesin çözüm getirmez. Savunma mekanizmalarından bazılarının arkasına sığınan ve onları sürekli kullanan bireylerde önce nevrozlar, sonra da psikozlar görülebilir. Savunma mekanizmalarının bazıları olumlu, bazıları ise olumsuz sonuçlar verir. 

 **İmam-ı Rabbani hazretleri buyuruyor ki: **

Nefs-i emmareden hasıl olan kötülükler, insanın kendi hastalığıdır. Öldürücü zehirdir ve kullukla bağdaşmaz. Dışardan gelen kötü istekler, şeytandan gelmiş olmakla beraber, geçici hastalık olur. Ufak bir ilaç ile, kolayca giderilebilir. Kur’an-ı kerimde, (Şeytanın aldatması, elbette zayıftır) buyuruldu. En büyük düşmanımız, nefsimizdir. Can düşmanımız, her zaman yanımızda bulunan bu azılı arkadaşımızdır. Dışarıdaki düşmanımız, bu iç düşmanın yardımı ile bize saldırıyor. Onun yardımı ile bizi yaralıyor. Varlıklar içinde en cahil olanı, insanın nefsidir. Çünkü, nefs-i emmare kendine düşmanlık yapmaktadır. Hep, kendini yok edici şeyleri istemektedir. Her isteği, Allahü teâlânın yasak ettiği şeylerdir. Her işi, sahibi olan ve bütün iyiliklerin sahibi bulunan Allahü teâlâya karşı gelmektir. Hep, kendi can düşmanı olan şeytana uymaktadır.

**Şeytanın adımlarını izlemeyin. Çünkü o, sizin için apaçık bir düşmandır.**

Şüphesiz insan için en tehlikeli olanı, kalbinin temiz olduğu iddiasıyla dini buyrukları dikkate almamasıdır. 

 **BAŞLICA SAVUNMA MEKANİZMALARI ve DÜŞTÜĞÜMÜZ TUZAKLARIMIZ**

**1)BASTIRMA**

Bilinçaltına itme, unutma, bilinçten uzaklaştırmaya çalışma gibi ifadelerle de anlatılan bastırma birey için kaygı ve üzüntü verici olay ve durumların unutulmaya çalışılması yani bilinçaltına itilmesidir.

İbdetlerimizde ya da inançlarımızda bu mekanizmatın Günlük işlerimi yaparken unutuyorum  bahanesini kullanıyor muyuz? Müslümanız elhamdülillah, ama çalışmak da ibadettir.

Aynı bahaneyle bunu da yapıyor muyuz?

**2)BAHANE BULMA (MANTIĞA BÜRÜME)**

Neden bulma biçiminde de ifade edilebilen bahane bulma bireyin olaylar ve durumlar karşısında asıl sebebi söyleyemeyip nedenler uydurmasıdır.

Çok istediği halde arkadaşı kadar zengin olamayan ve onu kıskanan bireyin ”Zenginlik insanın başına büyük dertler açar.” demesi örnek olarak verilebilir. Müslümanız elhamdülillah, ama çalışmak da ibadettir.

**3)YANSITMA**

Başkasını suçlama ya da kendi suçunu başkasına atma olarak tanıdığımız yansıtma tam anlamıyla bireyin kendi yanlışlıklarını, olumsuzluklarını başkalarında görmesidir.

Saldırgan eğilimli birinin diğer insanları saldırganlıkla suçlaması örnek olarak verilebilir. Böle ibadet etmeyi  ailemde ya da yetiştiğim çevrede görmedim.

**4)ÖDÜNLEME (TELAFİ ETME)**

Bir alandaki başarısızlığın doğurduğu eksiklik, yetersizlik ve aşağılık duygularını başka bir alanda başarı sağlayarak ortadan kaldırmaktır. Ödünleme davranışında bulunmaya neden olan eksiklik ve yetersizlik fiziksel (bedensel) olabileceği gibi sosyal alandaki bir başarısızlık da olabilir.

Bedensel eksikliğinden dolayı sporcu olamayan bireyin okuyarak çok iyi bir avukat olması örnek olarak verilebilir. Bu kadar kötülüğün ve kötünün olduğu yerde ben yine iyiyim. 

**5)YÜCELTME**

Doğrudan ve doğal biçimde doyurulmasını toplumun onaylamadığı, fizyolojik ve psikolojik dürtülerin toplumca onaylanan bir sosyal alana kaydırılarak yani biçim değiştirilerek doyurulmasıdır.

Çocuğu olmayan bir bayanın kreşte çalışması örnek olarak verilebilir.

**6)KARŞIT TEPKİ GELİŞTİRME**

Güdüleri çarpıtma, ikiyüzlü olma biçiminde de ifade edebileceğimiz karşıt tepkide birey asıl tepkiyi göstermek yerine zıt (karşıt) tepkiyi gösterir.

Hırsızlık eğilimi gösteren birinin hırsızlığı kötüleyen sözler söylemesi örnek olarak verilebilir.

**7)ÖZDEŞİM KURMA
**

Özdeşleşme, başkasına özenme, benzeme biçimlerinde de ifade edebileceğimiz özdeşim kurma bireyin iki türlü davranışını içerir. Başka birinin çeşitli özelliklerini ona benzetme amaçlı olarak taklit etme ve başka birinin başarılarıyla sanki kendi başarısıymış gibi övünmedir.  Benim dedem namaz kılardı. Benim babaannemin başı kapalıydı.

**8)HAYAL KURMA**

Düş kurma, fantezi geliştirme adıyla da bilinen hayal kurma bireyin kendini olduğu gibi değil olmasını istediği gibi düşlemesi, acı gerçekleri tatlı düşler biçimine dönüştürmesidir.

Sınavı kazanmak ve doktor olmak amacını gerçekleştiremeyen bir birey hayal aleminde sınavı kazanır, doktor olur, beyaz önlüğü giyer ve ameliyat yapar şeklinde örneklendirilebilir. Allah Rahman’dır; Merhametlidi affeder.

**9) KAÇMA
**

Duyarsızlık, problemi yok sayma, önemsememe kavramlarıyla da anlatılabilecek kaçma mekanizmasında birey problemler karşısında onları çözmeye yönelik davranışlar göstermek ya da çeşitli savunma mekanizmalarına başvurmak yerine tam bir tepkisizlik ve vurdumduymazlık içerisindedir. Sanki problem onun değilmiş gibi kendisini hiç ilgilendirmiyormuş gibi davranır. Kaçma davranışı gösteren bireylerde tam bir sorumsuzluk hali vardır. İşine, evine ilgisizdir. Söylenenlere kulak asmaz. Düşündürmeyin beni! Hatırlatmayın bana!

**10)YÖN DEĞİŞTİRME**

Tepkiyi asıl hedefe ya da asıl kişiye değil de başka bir hedefe ya da başka bir kişiye yöneltmektir. Birey tepkini yönünü ve yerini değiştirdikten sonra davranışta bulunur.

Babasından azar işiten bir çocuğun kardeşini dövmesi örnek olarak verilebilir. Şeytana uyuyorum.

**12)GERİLEME**

İlkele dönüş, önceki yaşların davranışlarına geri dönme, seviyesiz davranışlar sergilemedir.

Problemi ile baş edemeyen bir yetişkinin çocuk gibi tepinerek ve ağlayarak probleme karşı koyması, olgun ve medeni davranışlar sergileyecek düzeydeki iki insanın seviyeli bir tartışma yapmaları gerekirken küfür ve kavga ile problemi çözmeye çalışmaları örnek olarak verilebilir.

**13)YADSIMA (İNKAR ETME)**

Birey kendisine acı veren gerçekleri kabullenmeyerek reddetmesidir.

Çok sevdiği birinin ölümünü kabullenmeyen birey, ”Bir türlü inanamıyorum, hayal görüyor olmalıyım. O ölmedi, ölemez, bir gün mutlaka gelecektir.” biçimindeki sözlerle kendini savunması örnek olarak verilebilir.

**14)POLLYANNA (TATLI-LİMON)**

Bireyin karşılaştığı her kötü durumda ”iyi ki daha kötüsü başıma gelmedi” diyerek mutluluk oyunu oynamasıdır.

Bir gözünü kaybeden birinin ” İyi ki ikisini de kaybetmedim.” demesi, tüm mal varlığını kaybeden birisinin ” İyi ki canım sağ.” demesi örnek olarak verilebilir.

Bütün bunlarla birlikte Şunları da ilave edebiliriz.

**“Zaten tüm dinlerin özü iyi bir insan olmak değil mi?”, “Allah’ın kulundan beklediği şey iyi bir insan olmasıdır”** şeklinde cümleler ile dinin iyiliğe eşitlendiğini görebilirsiniz. Bununla birlikte dinlerin iyiliğe indirgenmesi konusunda daha tehlikeli olan bir anlayış vardır ki, bu da hak dinler ile bazı Uzak Doğu inançlarının, aynı şekilde iyiliği öğütledikleri inancından hareketle bir görülmeleridir.

 Yapılması gereken kulluk vazifelerinin büyük oranda ileriki zamanlara ertelenmesine dayalı olduğunu söylemek mümkündür.

 Bir kısım insanlar ise hataları sebebiyle pişman olmalarına rağmen Allah’ın affedici oluşuna güvenerek hatalarını tekrar ederler. 

“Cehennemde biraz yandıktan sonra nasıl olsa cennete gireriz.” düşüncesi buna örnek olabilir.

Dünyaya bir kere geliyoruz.

Kimseye zararım yok kendi halinde bir insanım.

**(İnsan) Kimsenin kendisini görmediğini mi sanıyor?**