Obezite ve Tedavi Yöntemleri ?

0

BEĞENDİM

0

** Obezite Nedir?**

Obezite en yalın anlatımı ile vücutta aşırı yağ dokusu birikimi olarak tanımlanırken hastalık boyutuna birçok kurum ve kuruluş farklı tanımlar getirmiştir.

Morbid obezite yani hastalık düzeyinde şişmanlık; oluşumunda kalıtımsal, davranışsal, sosyal, kültürel ve çevresel etkenlerin olduğu, sağlık ile ilintili bedensel, ruhsal ve ekonomik sorunlar yaratan süreğen, çok nedenli bir hastalıktır.

Vücutta sağlığı kötü yönde etkileyecek düzeyde yağ birikimi. (Dünya Sağlık Örgütü 1997 )

Şişmanlık karmaşık, çok nedenli ve süreğen olan ve kalıtım ile çevre şartlarının etkileşiminden oluşan bir hastalıktır. ( ABD Ulusal Kalp Akciğer ve Kan enstitüsü )

Şişmanlığın kişinin sağlığını tehdit edecek ve yaşam süresini etkileyecek boyutta olması. ( Avrupa Laparoskopik Cerrahi Derneği )

**SINIFLANDIRMA (Vücut Kitle İndeksi)**

Vücut kitle endeksi, vücut ağırlığınızın boy uzunluğunuzun karesine bölünmesi ile elde edilir. Sonuç olarak elde edilen değer yani beden kitle endeksi aşağıdaki aralıklarda değerlendirilir.

**0-18.4: Zayıf**

Boyunuza göre uygun ağırlıkta olmadığınızı, zayıf olduğunuzu gösterir. Zayıflık, bazı hastalıklar için risk oluşturan ve istenmeyen bir durumdur. Boyunuza uygun ağırlığa erişmeniz için yeterli ve dengeli beslenmeli, beslenme alışkanlıklarınızı geliştirmeye özen göstermelisiniz.

**18.5-24.9: Normal**

Boyunuza göre uygun ağırlıkta olduğunuzu gösterir. Yeterli ve dengeli beslenerek ve düzenli fiziksel aktivite yaparak bu ağırlığınızı korumaya özen gösteriniz.

**25.0-29.9: Fazla Kilolu**

Boyunuza göre vücut ağırlığınızın fazla olduğunu gösterir. Fazla kilolu olma durumu gerekli önlemler alınmadığı takdirde pek çok hastalık için risk faktörü olan obeziteye (şişmanlık) yol açar.

**30.0-34.9: Şişman (Obez) – I. Sınıf**

Boyunuza göre vücut ağırlığınızın fazla olduğunu bir başka deyişle şişman olduğunuzun bir göstergesidir. Şişmanlık, kalp-damar hastalıkları, diyabet, hipertansiyon v.b. kronik hastalıklar için risk faktörüdür. Bir sağlık kuruluşuna başvurarak hekim / diyetisyen kontrolünde zayıflayarak normal ağırlığa inmeniz sağlığınız açısından çok önemlidir. Lütfen, sağlık kuruluşuna başvurunuz.

**35.0-44.9: Şişman (Obez) – II. Sınıf**

Boyunuza göre vücut ağırlığınızın fazla olduğunu bir başka deyişle şişman olduğunuzun bir göstergesidir. Şişmanlık, kalp-damar hastalıkları, diyabet, hipertansiyon v.b. kronik hastalıklar için risk faktörüdür. Bir sağlık kuruluşuna başvurarak hekim / diyetisyen kontrolünde zayıflayarak normal ağırlığa inmeniz sağlığınız açısından çok önemlidir. Lütfen, sağlık kuruluşuna başvurunuz.

**45.0 ve üstü: Aşırı Şişman (Aşırı Obez) – III. Sınıf**

Boyunuza göre vücut ağırlığınızın fazla olduğunu bir başka deyişle şişman olduğunuzun bir göstergesidir. Şişmanlık, kalp-damar hastalıkları, diyabet, hipertansiyon v.b. kronik hastalıklar için risk faktörüdür. Bir sağlık kuruluşuna başvurarak hekim / diyetisyen kontrolünde zayıflayarak normal ağırlığa inmeniz sağlığınız açısından çok önemlidir. Lütfen, sağlık kuruluşuna başvurunuz.

Günümüzde obezite, beraberinde getirdiği ek hastalıklar ve toplumsal sorunlar nedeniyle süreğen(kronik), ilerleyici, mortalite ve morbiditesi yüksek bir hastalık olarak kabul edilmektedir. Tip 2 Diyabetin temelini oluşturan insülin direnci ve hiperinsülinizm obez kişilerde görülen karakteristik bulgulardandır. Tip 2 diyabetiklerin %80’ninin şişman olması, obezitenin diyabet için en önemli risk faktörlerinden biri olduğunu göstermektedir. Obezite, Tip 2 diyabet riskini 7-8 kat kadar artırabilmektedir. Vücut ağırlığının her %20 fazlalığında diyabet olma olasılığı 2 kat artmaktadır.

Vücut kitle indeksi 35 kg/m2 üzerinde olanlarda diyabet ve koroner arter hastalıkları başta olmak üzere obeziteye bağlı mortalite 8 kat yüksektir. Bel çevresinin daha belirgin artması ile giden santral obezitede diyabet riski daha belirgin artmıştır. Metabolik sendrom olarak tanımlanan obezlerdeki insülin rezistansı, hiperinsülinemi, bozulmuş glukoz toleransı ve DM, hipertansiyon, kolesterol yüksekliği, kalp damar hastalıklarının birlikte görülmesi dikkat çekicidir.

Obezitenin önlemesi hedeflenerek yapılan geniş ölçekli çalışmalarda (Xendos…), obezitedeki azalmanın diyabet gelişme riskini belirgin azalttığı gösterilmiştir. Bu kadar iç içe geçmiş obezite ve Tip 2 diyabetten korunmada ve hastalık gelişmiş ise de tedavi yaklaşımında ortak hedefler saptanması gerekmektedir.

**Obezite Tedavisi**

Obezite sağaltımında ki amaç daha sağlıklı bir kiloya inmek ve bu kiloyu korumaktır. Sağlıklı kiloya inmek doğal olarak estetik olarak da bir iyileşme sağlayacaktır ancak obezite sağaltımının amacı hiçbir zaman estetik değildir.

Aşırı kilonun kişide yaratmış olduğu yandaş hastalıkların iyileştirilmesi yada oluşumunun engellenmesi için gerekli olan kilo kaybı herkesde farklı olacaktır. Aşırı kilonun oluşum nedeni de her hastada farklı olduğundan tüm hastalarda kesin sonuç verecek bir mucize yol da yoktur. Hasta uzman bir ekip tarafından değerlendirilmeli aşırı kilonun oluşum nedeni ortaya konmalı ve kişiye özel bir sağaltım yolu oluşturulmalıdır.

Yalnızca %10’luk bir kilo kaybının bile sağlık açısından çok olumlu sonuçlar doğuracağı unutulmamalı ve yavaş (haftada 1-1,5 kilo) ancak düzenli kilo vermek ve bu kilo kaybını korumak amaçlanmalıdır.Aşırı kilo sağaltımında öncelik yemek ve davranış alışkanlıklarının değiştirilmesi ve erke (enerji) tüketiminin artırılmasıdır. Bu önlemlerin yeterli olmaması durumunda ise ilaç kullanımı yada endoskopik ve laparoskopik cerrahi girişimler söz konusu olabilir.

**YEMEK ALIŞKANLIKLARININ DEĞİŞTİRİLMESİ**

Yemek alışkanlığının değiştirilmesindeki ana amaç alınan kalorinin azaltılmasıdır. Her insanın metabolizma hızı, yandaş öğeler ve yaşam şekli farklı olduğundan, obezite söz konusu olduğunda kesinlikle bir doktor gözetiminde ve diyetisyen eşliğinde diyetler tasarlanmalı ve izlenmelidir.

Genel anlamı ile sebze ağırlıklı, işlenmiş yüksek kalorili karbonhidrat içermeyen, az yağlı gıdalar kilo vermede etki olacaktır. Kısa sürede hızlı kilo verdiren çok düşük kalorili diyetler çoğu kez sağlığınıza zarar verir ve kalıcı kilo kaybı sağlamaz.Yapılan araştırmalar salt diyet ile morbid obezitenin sağaltımında ancak %3 başarı olduğunu ortaya koymaktadır.

**Hareketin Artırılması**

Morbid obezitede hareket azlığı hem bir neden hemde sonuç olarak karşımıza çıkar.Günlük erke tüketiminin azlığı fazla kalorilerin yağ olarak biriktirilmesini getirmekte oluşan aşırı kilolar ise hareketi çok zor hale getirmektedir.

Günlük hareket düzeyini artırmak için yürüme süresini ve sıklığını artırmak, asansör yerine merdiveni seçmek bile etkili olabilecek yöntemlerdir. Haftada 4-5 gün 30 dakikanın üzerinde düzenli yürüyüş başlangıç için iyi bir yöntemdir. Günlük iş yoğunluğunda kolay uygulanabilir olan ve hemen yapılabilecek önlemler ile başlamak istekliliğide artırıcı olacaktır.

Spor geçmişi olmayan aşırı kiloya bağlı yandaş hastalıkları olan kişilerin spora başlamadan doktor kontrolünden geçmeleri ve kendilerine uygun sıklıkda ve zorlukda spor yapmaları çok önemlidir.

**Davranışsal Değişim**

Aşırı kilo sağaltımında en zor sağlanan değişim davranışsal değişimdir. Bu yalnızca daha az yemek ve daha fazla spor yapmayı değil tüm yaşamınıza değişiklik getirmeyi içerir. Sevinçleri ve üzüntüleri algılama ve zorluklarla başa çıkma yönteminden, günlük işlerinizi yapma şekil ve sıranıza, arkadaşlarınıza geçirdiğiniz zamanda yaptıklarınızı hatta arkadaş seçiminizde değişiklikler gerektirebilir.

Her şeyden önce var olan yaşam şeklinizin aşırı kiloya katkıda bulunan bölümlerini belirlemeli ve bunları yaşamınızdan çıkartmalısınız.Bu çoğu kez yeme düşüncesini tetikleyen ortam ve durumlardan uzak durmayı gerektirecektir.Bu değişim elbette kolay yada çabuk olmayacaktır.Değişimi başarıya taşımak için bir “ iş planı “ yapmalı ve bunu bir “iş “ sorumluluğu ile uygulamalısınız.

Gerçekçi beklentiler ve hedefler koymalısınız.Haftada 5 kilo veremeyeceğinizi yada spora başlamanızın birinci ayında maraton koşamayacağınızı baştan kabul etmelisiniz. Hedefleri gerçekleştirme sürecini belgelemeli ve izlemelisiniz.

**İlaç Kullanımı**

İlaç kullanımı diğer yöntemlerin işe yaramadığı , vücut kitle endeksi (vki) 30 un üzerinde olan , vki si 27 nin üzerinde olup kiloya bağlı yandaş hastalığı ( uyku apne sendromu, hipertansiyon,diabet vb) olan kişilerde kullanılabilen bir yöntemdir.Halen kullanımda olan ilaçların uzun süre yada sürekli kullanımı hiçbir zaman önerilmez .İlaçların hepsinin uzun dönemde yan etkileri vardır ve bırakıldıklarında kalıcı etki göstermezler.

**Amerikan gıda ve ilaç idaresinin onayladığı ilaçlar**

**1 ) Sibutramin (Meridia)**

Kişinin doygunluk hissini kimyasal yolla çabuklaştırır.Çalışmalar 1 yıl sonunda egzersiz ve diyet yolunu seçen hastalara göre çok az bir fark yarattığını göstermiştir.Uykusuzluk, hipertansiyon,baş ağarısı ağız kuruluğu ve sinirlilik gibi yan etkiler bildirilmiştir.

**2) Orlistat ( Xenical )**

Bu ilaç yağ emilimini bozarak etki eder.Uzun dönemde bazı gerekli vitamin ve maddelerin emilimini de bozabildiğinden, ek vitamin ve mineral alınmasını gerektirir.Sürekli kullanımında etkiniğinde azalma ve ishal gibi yan etkileri vardır.

**GİRİŞİMSEL YÖNTEMLER**

Morbid obezitenin girişimsel sağaltımı endoskopik balon yerleştirilmesini ve laparoskopik cerrahi girişimleri içerir.kime uygundur

**İLAÇ SAĞALTIMI**

Genel olarak ilaç sağaltımı VKİ si > 30 kg /m olan yada VKİ si 27 kg/ m olup yandaş hastalığı olan hastalarda kullanılabilir.

**CERRAHİ SAĞALTIM İÇİN ARANAN ÖZELLİKLER**

1) VKİ > 40 ya da VKİ 30 – 40 arası olması ve bunun yanısıra kiloverme cerrahisi ile iyileşebilecek yandaş hastalık olması ( Hipertansiyon , Tip 2 Diabet, Kolesterol yüksekliği, Uyku Apne Sendromu vs.)
2) Hasta yaşının 18 ile 55 arasında olması

3) Uzun süredir şişmanlık olmaması

4) Diyet ve diğer yöntemlerin bir yıldır kilo verme konusunda başarısız olması

5) İç salgı bezleri ile ilintili hastalık olmaması

6) Hastanın işlemi anlaması ve uyum sağlaması

7) Alkol ve Madde bağımlılığı olmaması

8) Kabul edilebilir cerrahi risk

**ADOLESAN ( 12 -19 YAŞ) ÇAĞDA KİLO VERME CERRAHİSİ**

12 -19 yaş grubunda şişman olan çocukların istatiksel olarak % 80 den fazlası erişkinlik döneminde de şişman kalacağından bazı merkezler bu yaş grubuna da belli şartlarda cerrahi önermektedir.

1) VKİ nin 50 nin üzerinde yada 40 ın üzerinde eşlik eden yandaş hastalıklarla birlikte olması

2) iskelet gelişiminin tamamlanmış olması

3) işlemi kavrayacak ve uyum sağlayabilecek bilinç seviyesi

4) destekleyici bir aile

Özellikle ABD de ki merkezlerde kilo verme cerrahisi sonrası daha anlamlı kilo verme olmadan bazı hastalıklarda sağlanan iyileşme ( örn. Tip 2 diabet , hipertansiyon ve karaciğer yağlanması ) şişman olmayan hastalarda da cerrahi uygulanmasını tartışmaya açmıştır.

**MİDE BALONU**

Mide balonu genel olarak

1) VKİ si 30 un üzerinde olan

2) VKİ si 27 nin üzerinde olup şişmanlığa bağlı yandaş hastalığı ( hipertansiyon ,tip 2 diabet vs.) olanlarda

3) Vki si 50 nin üzerinde olan hastalarda , kalıcı kiloverme cerrahisi öncesi ameliyata hazırlık aşamasında kilo vermeye yardımcı yöntem olarak

4) 18 – 65 yaş arası kişilerde uygulanır.

Gebelikte, büyük mide fıtığı olan, reflüye bağlı ileri dönem yemek borusu hasarı olan hastalarda, ülseri olan ağır gastriti olan hastalarda, kronik aspirin kullanan, yada ciddi düzeyde psikolojik hastalığı olan kişilerde uygulanmamalıdır.