İslam’da Hayvanların Kısırlaştırılması Meselesi

0

BEĞENDİM

0

Hayvanların üreme hakları, yaşam hakları gibi yaratılıştan gelen bir özelliktir. Onların temel ihtiyaçlarını engellemek uygun olmadığı gibi, üreme özelliklerini sebepsiz yere ortadan kaldırmak da İslam ahlâkı açısından doğru görülmemiştir. Bu nedenle gerekli ve meşru bir sebep bulunmadıkça hayvanların kısırlaştırılmasının caiz olmadığı belirtilmiştir. Bununla birlikte toplumsal fayda, hayvanın sağlığı veya zararın önlenmesi gibi gerekçelerle kısırlaştırmanın caiz olabileceğini ifade eden görüşler de mevcuttur.

Kısırlaştırmanın Genel Hükmü

İslam hukukunda genel prensip, hayvana zarar verecek işlemlerin caiz olmamasıdır. Ancak gerekli ve meşru sebeplerle toplum menfaati gereği evde beslenen hayvanların gebe kalmalarını engelleyici ilaçların kullanılması veya başıboş hayvanların ekolojik dengeyi bozmayacak şekilde kısırlaştırılması dinen sakıncalı görülmemiştir.
(el-Fetâva’l-Hindiyye, 5/357)

Ayrıca iş gücü, nesil ıslahı ve et verimliliğini artırma amacıyla dana ve teke gibi hayvanların kısırlaştırılması da caiz sayılmıştır.
(Merğînânî, el-Hidâye, 4/380; İbn Mâze, el-Muhît, 5/375-376)

Mezheplere Göre Değerlendirmeler

1. Hanefî Mezhebi

Hanefî mezhebinde, atların iğdiş edilmesi hakkında caiz ve haram şeklinde iki ayrı rivayet bulunmaktadır. Diğer hayvanların iğdiş edilmesi ise bir fayda sağlama veya bir zararı önleme maksadıyla yapılması hâlinde caiz, aksi hâlde haram kabul edilmiştir.

2. Şafiî Mezhebi

İmam Nevevî, eti yenmeyen hayvanların iğdiş edilmesini haram; eti yenen hayvanların ise küçük yaşta iken caiz, büyüdükten sonra haram olduğunu belirtir. Ancak bu ayrımın gerekçesini detaylandırmaz.
(Nevevî, Şerḥu Müslim, IX, 177)

3. Malikî Mezhebi

Kurtubî, semizlik ve benzeri faydalar bulunduğu takdirde hayvanların iğdiş edilmesini caiz gören âlimlerin bulunduğunu; bunun dışında farklı görüşlerin de mevcut olduğunu aktarır.
(Kurtubî, el-Câmi, V, 390)

4. Hanbelî Mezhebi

Hanbelî mezhebinde bir görüşe göre koçların semizleşmesi amacıyla iğdiş edilmeleri caiz, başka bir görüşe göre ise bu işlem mekruh sayılmıştır.

Kısırlaştırmayı Yasaklayan Görüşler

Kısırlaştırmaya karşı çıkanlar, bu işlemi:

• Hayvana eziyet,
• Allah’ın yarattığı şekli değiştirme,
• Doğal dengeyi bozma
  olarak değerlendirmişlerdir.

Bu görüşe delil olarak Abdullah b. Ömer’in (r.a.) Resûlullah’ın atlar ve diğer hayvanların iğdiş edilmesini yasakladığını bildiren rivayeti zikredilir:
(Müsned, II, 24)

Kısırlaştırmayı Caiz Gören Görüşler

Kısırlaştırmayı caiz gören âlimler ise:

• İşlemin sırf eziyet amacıyla yapılmasının haram olduğunu,
• Yasaklayıcı rivayetlerin putperestlik dönemindeki kötü uygulamalara yönelik olabileceğini,
• Hayvana, sahibine veya topluma bir fayda sağlandığında işlemin caiz olacağını
  ifade etmişlerdir.

Bu âlimlere göre, meşru bir yarar söz konusu ise hayvana eziyet etmeyen yöntemlerle yapılan kısırlaştırma günah değildir.

Kurban Açısından Hüküm

Mezhepler arasında ittifakla kabul edilen görüşe göre, iğdiş edilmiş hayvanların kurban edilmesi caizdir. Hatta daha semiz ve bereketli olmaları sebebiyle tercih edilebileceği belirtilmiştir.

Evcil Hayvanlarda Özel Durum

Evde beslenen kediler gibi hayvanların durumunda kısırlaştırma daha farklı bir nitelik taşır. Bu hayvanlar, dış ortamla temas ettiklerinde:

• Çeşitli hastalıklar kapabilmekte,
• Bulaşıcı hastalıklar yüzünden ömürleri kısalabilmekte,
• Kontrolsüz çoğalmaları hem onlara hem çevreye zarar verebilmektedir.

Veteriner tıbbı bulguları da göstermektedir ki, kısırlaştırma evcil hayvanlarda birçok hastalığın önlenmesine yardımcı olmakta ve ömürlerini uzatmaktadır.

Bu nedenle, “zararı gidermek ve fayda sağlamak” prensibine dayanarak evcil hayvanların kısırlaştırılmasının caiz olduğu belirtilmiştir. Bu yaklaşım, İslam’ın temel ilkeleriyle uyumludur.

Sonuç

Hayvanların kısırlaştırılması konusunda İslam âlimleri arasında farklı görüşler bulunsa da ortak nokta şudur:

• Hayvana, sahibine veya topluma bir fayda sağlayacaksa,
• Hayvana eziyet etmeyecek yöntemler kullanılıyorsa,
• Zararın giderilmesi veya yararın elde edilmesi söz konusu ise,

kısırlaştırma caizdir.

Buna karşılık, faydasız veya hayvana zarar veren her türlü uygulama caiz değildir.

Evcil hayvanlar özelinde ise sağlık, korunma, hastalık riski ve nüfus kontrolü gibi gerekçelerle kısırlaştırma meşru ve uygun bir çözüm olarak kabul edilmektedir.