0

BEĞENDİM

1

İSLÂM’IN İLK ŞEHİD KADINI:

SÜMEYYE bint HUBBÂT (سميّة بنت خبّاط)**

Künyesi: Ümmü Ammâr
Vefatı: 615 [?]

Sümeyye bint Hubbât’ın Hayatı ve Ailesi

Sümeyye bint Hubbât (ö. 615 [?]), İslâm tarihine ilk kadın şehid olarak geçen sahâbîdir. Babasının adı kaynaklarda Habât, Habat ve Hayyât şeklinde de kaydedilmektedir. Sümeyye, başlangıçta Ebû Cehil’in amcası olan Ebû Huzeyfe b. Mugīre’nin (ö. ?) kölesi idi.

Sümeyye’nin eşi, yine ilk müslümanlardan olan Yâsir b. Âmir (ö. 615 [?])’dir. Yemenli Ans kabilesine mensup olan Yâsir, kaybolan kardeşini aramak amacıyla kardeşleri Hâris ve Mâlik ile birlikte Mekke’ye gelmiş, burada kalabilmek için Benî Mahzûm kabilesinden Ebû Huzeyfe’nin himayesine girmiştir. Ebû Huzeyfe bir süre sonra câriyesi Sümeyye’yi Yâsir ile evlendirmiştir. Bu evlilikten, ileride büyük bir sahâbî ve şehid olacak olan Ammâr b. Yâsir dünyaya gelmiştir.

 İslâm’ın İlk Yıllarında Müslüman Oluşları

İslâmiyet’in ilk dönemlerinde tebliğ faaliyetleri gizlice yürütülmüş, müslümanlar kimliklerini açıklamamıştır. Ancak dinin açıktan tebliğ edilmesi emrinin gelmesiyle ilk müslümanlar imanlarını ilân etmişlerdir.

Sümeyye, Yâsir ve Ammâr, ilk müslüman kırk sahâbî arasında yer almıştır (İbn Sa‘d, III, 227). Ayrıca Sümeyye ve Ammâr, Mekke’de müslümanlığını açıkça ilân eden ilk yedi kişi arasında zikredilmektedir:

• • Hz. Muhammed – İslâm Peygamberi

  • Hz. Ebû Bekir – İlk halife

  • Bilâl-i Habeşî – İlk müezzin

  • Habbâb b. Eret – İlk müslümanlardan
    (veya) Mikdâd b. Amr

  • Suheyb b. Sinân – Rûmî lakaplı sahâbî

  • Ammâr b. Yâsir (570–657) 

  • Annesi Sümeyye bint Hubbât (ö. 615 [?]) (Müsned, I, 404; İbn Hacer, IV, 335).

Resûlullah ve Ebû Bekir dışındaki bu kişiler, kendilerini koruyacak kimseleri bulunmadığı için ağır işkencelere uğramış, üzerlerine demir zırhlar giydirilip kızgın güneş altında saatlerce bekletilmişlerdir (Müsned, I, 404).

Ebû Cehil’in Zulmü ve Yâsir Ailesinin İşkenceleri

Ebû Huzeyfe, Sümeyye’yi daha sonra yeğeni olan Ebû Cehil’e vermiş ve Sümeyye onun kölesi olmuştur. Yâsir ve Ammâr da Ebû Cehil’in sülâlesinin emri altında bulunduğundan hakarete ve ağır işkencelere maruz kalmışlardır.

Bir gün Mekke’nin Ebtah bölgesinde, kızgın güneş altında işkence görürlerken Resûlullah (570–632) yanlarına gelerek şöyle buyurmuştur:

“Ey Yâsir ailesi! Sabredin. Müjdeler olsun ki yeriniz cennettir.”(Hâkim, III, 388)

Bu müjde, Yâsir ailesinin direncini daha da artırmıştır.

Sümeyye’nin Şehâdeti (615 [?])

Sümeyye, yaşlı olmasına rağmen işkenceler karşısında büyük bir direniş göstermiş ve müşriklerin isteklerine boyun eğmemiştir. Ebû Cehil, fiziksel işkencenin yanında kendisine ağır hakaretlerde bulunmuş, iman etmesinin sebebine iftiralar atarak namusuna dil uzatmıştır. Sonunda onu mızrakla edep yerinden yaralayarak şehid etmiştir.

Bu olay muhtemelen 615 yılında meydana gelmiştir (İbn Ebû Şeybe, VIII, 42). Böylece Sümeyye bint Hubbât, İslâm tarihinde şehidlik mertebesine ulaşan ilk kadın olmuştur. Bu durum İslâm tarihi açısından büyük bir dönüm noktasıdır.

Hz. Peygamber’in Sümeyye’ye Verdiği Değer

Hz. Peygamber (570–632), Sümeyye’nin iman uğruna gösterdiği fedakârlığı hiçbir zaman unutmamıştır. Ebû Cehil, Bedir Gazvesi (624)’te öldürüldüğünde Ammâr b. Yâsir’e şöyle buyurmuştur:

“Allah, anneni öldürenin hakkından geldi.” (İbn Hacer, IV, 335)

Hz. Peygamber (570–632), Ammâr b. Yâsir’in adeta ileride şehid edileceğini haber verirken ona babasına değilde, annesine nisbetle hitap etmiş ve sık sık:

“Ey Sümeyye’nin oğlu!” ifadesini kullanmıştır (Müslim, “Fiten”, 70–71).

 Yâsir ve Ammâr’ın Şehâdeti

Sümeyye’nin şehâdetinden kısa bir süre sonra eşi Yâsir b. Âmir (ö. 615 [?]) de işkenceler neticesinde şehid edilmiştir. Oğulları Ammâr b. Yâsir (570–657) ise yıllar sonra Sıffîn Savaşı’nda (657) şehid olmuştur. Bazı rivayetlerde ise Yâsir’in Sümeyye’den önce şehid edildiği aktarılmaktadır (Belâzürî, I, 160).

Sümeyye bint Hubbât (ö. 615 [?]), İslâm tarihinde iman için canını feda eden ilk kadın şehid olarak eşsiz bir konuma sahiptir. Onun sabrı, direnci ve imanı, yalnız kendi dönemine değil, bütün çağlara örnek teşkil etmiştir. Yâsir ailesinin yaşadığı bu büyük fedakârlık, Mekke döneminde İslâm’ın ne kadar ağır şartlar altında yayıldığını açıkça göstermektedir.

Müellif: Aynur Uraler