Hamileliğin İlk Üç Ayı

0

BEĞENDİM

0

 **GEBELİĞİN BİRİNCİ AYI**
Bu nedenle bu ilk ayda yapılan muayenede öncelikle gebeliğin kesin olarak olup olmadığı ultrason ve gerekirse gebelik testleri ile belirlenir. **Gebelik** varsa sıradaki en önemli konu kalp atışının olup olmadığıdır. Yalnız kalp atışın çok küçük gebeliklerden oluşmaz yaklaşık 5-6 hafta civarında (adet geçmesinden 10-15 gün sonra) görülebilir. Bu ilk ayda bazen gebelik kesesi görüldüğü ve geliştiği halde içerisinde bebek oluşmaz bu duruma da sık rastlanır ve buna “boş gebelik” denir. Bu ay aile **bebeğin** durumunu ve sağlığını merak edebilir ancak henüz gebelik çok küçük olduğu için bu dönemde bebeğin canlı olması dışında pek bir özelliği değerlendirilemez, bir özürü var mı yok mu bu dönemde anlaşılamaz.********

**İlk gebelilk muayenesinde yapılan diğer işlemler:**

– Genetik, tıbbi, gebelikle ilgili ve psikoseksüel faktörler açısından riskler belirlenir

– Tahmini doğum tarihi hesaplanır

– Genel fizik muayene yapılır

– **Annenin** gebelik dışında herhangi bir sağlık problemi varsa bunun gebeliğe etkileri değerlendirilir

– Laboratuar testleri yapılır: Tam kan tahlili, idrar tahlili, kan grubu, rh antikor taraması (kan uyuşmazlığı için), troid testleri (TSH), rubella, toxoplazma, Hbs ag testi (Hepatit B), HIV (AIDS) testi önerilir. (bkz: gebelikte yapılan tahliller ve testler)

Son adet tarihinin ilk gününden hesaplanan gebelik süresi 280 gün veya 40 haftadır. Tahmini doğum tarihi son adet tarihine 7 gün eklenip 3 ay geriye gidilerek hesaplanabilir. Prenatal muayenede en önemli incelemelerden biri gestasyonel yaşın belirlenmesidir, yani **gebeliğin **tam olarak kaç haftalık olduğunun belirlenmesidir. Bazen eşler son adet tarihini bilemezler bilemezler bu durumda ultrason ölçümlerinden yararlanarak gebelik yaşı belirlenir.

**Gebelik **öncelikle kanda sonra idrarda ve en son ultrasonda tesbit edilir. Ancak gebelik kesesinin ultrasonda net olarak görülmesi sonrasında kesin olarak rahim içi bir gebelikten söz edilebilir. Çok erken gebeliklerde (adetin geçtiği ilk günlerde) testlerde gebelik çıkmasına rağmen ultrasonda görülemez.

**Gebeliğin** ilk haftalarında ağızda çok az bir tad değişikliği, hafif sabah bulantıları görülür. Bu dönemde ‘implantasyon kanaması’ denilen çok az bir kanama gözlenebilir. Ayrıca halsizlik, göğüslerde aşırı hassasiyet, sık idrara çıkma gibi belirtiler hissedilebilir.

**Anneye bu ilk muayenede şu konularda bilgiler verilir:**

– İlaç kullanımı ve **gebeliğe **zarar verebilecek ilaçlar

– Sigara ve alkolün bebeğe zararları

– Kaçınılması gereken röntgen v.b durumlar

– **Gebelikte **beslenme

– Alması gerken vitaminler: Demir dışındaki tüm gereksinimler dengeli bir dietle karşılanabilir. Ayrıca **gebeliğin i**lk aylarında nöral tüp defektini önlemek için rutin folik asit desteği (0.4 mg) verilmelidir.

– Kilo alımı

– Egzersiz

– ve **gebelikte **rastlanabilecek sorunlar açısından bilgilendirilmelidirler.

**Aşağıda belirtilen durumlarda doktorunuza ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurunuz:**

– Lekelenme şeklinde vajinal kanama

– Parça düşürme

– Karında çekilme , kasılma, kramp

– Şiddetli baş ağrısı

– Şiddetli kasık ağrısı

– Şiddetli bulantı, kusma

– Yüksek ateş

– İdrar yaparken yanma

– İdrara çıkamama

– Şiddetli kabızlık

**GEBELİĞİN İKİNCİ AYI**

**(4.-8. HAFTALAR ARASI DÖNEM)**

**BEBEĞİNİZİN 5-8. HAFTALARDA GELİŞİMİ:**
**Bebeğiniz** büyümekte ve değişmektedir. **Gebeliğinizin** 5-8. haftalarında, bebeğinizin hücreleri faklılaşmakta ve özel fonksiyonlar üstlenmeye başlamaktadır. Hücrelerin bu özelleşme süreci diferansiasyon (=farklılaşma) olarak adlandırılmaktadır. Farklılaşma, bir insanı oluşturan farklı türdeki hücrelerin oluşumu için önemlidir. Farklılaşmanın bir sonucu olarak, **bebeğinizin** dış görünümünün ana hatları da şekillenmeye başlamıştır.

**5 HAFTALIK HAMİLELİK:** Bu haftaya kadar bir hücre yığınından oluşan **bebeğiniz **artık embriyo olarak adlandırılır. 5. haftadan itibaren ana hatlarıyla vücut yapısı oluşmaya başlar.

Embriyo üç tabakaya ayrılır. Tüm dokular ve organlar bu tabakalardan gelişir. En üst tabakada bir oluk oluşur ve bu oluk daha sonra **bebeğinizin **beyin, omurilik, omurilik sinirleri ve omurgasının gelişeceği nöral tüpü oluşturmak üzere kapanır.

Kalp ve dolaşım sistemi embriyonun orta tabakasından şekillenir. Embriyonun merkezindeki kabartıdan kalp gelişir. 5. haftanın sonunda hem embriyoda hem de plasentada(eş) erken kan elemanları ve kan damarları oluşur.

**Bebeğinizin** ilk kalp atımları döllenmeden 21-22 gün sonra başlar. Ancak ne sizin ne de doktorunuzun bu kalp atımlarını duyması mümkün değildir. Yalnızca ultrasonla kalp atım hareketleri izlenebilir. Bu değişikliklerle, dolaşım başlar. Dolaşım sistemi ilk fonksiyon gören organ sistemidir.

İç tabakadan akciğerler, barsaklar, ve idrar torbası (mesane) gelişir. 5. haftada iç tabakadan yalnızca bu yapılar gelişir. Diğer organlar bu yapıların gelişiminden sonra şekillenecektir.

Döllenmenin hemen sonrasında bebeğiniz tek hücreli bir zigottur ve mikroskopik boyuttadır. Gebeliğinizin 5 haftasında (döllenmeden 3 hafta sonra) bebeğiniz bir kalem ucu büyüklüğündedir(yaklaşık 1.5 mm)

**6 HAFTALIK HAMİLELİK:**
6. haftada gelişme hızla devam eder. **Bebeğinizin** boyutları yaklaşık üç kat artar. Temel yüz yapılarını göstermeye başlar. Daha sonra gözlere dönüşecek olan optik kesecikler oluşmaya başlar. Aynı zamanda iç kulağın öncüleri olan yapılar da oluşur. Yüzün üst ve yan tarafındaki dokuların oluşturduğu açıklıktan dudaklar oluşacaktır. Dudak açıklığının altındaki katlantılardan bebeğinizin boynu ve alt çenesi gelişecektir.

6. haftada bebeğinizin sırt bölümünde yerleşen nöral tüp tamamen kapanır. Beyin hızla büyür ve yeni oluşan başı doldurur. Aynı zamanda beynin özel bölümleri de gelişir ve bazı özel sinir yapıları görünür hale gelir (kranial sinirler).

**Bebeğin** orta hattında 40 küçük doku bloğu gelişir ki bunlar bebeğinizin bağ doku, omurlar ve kaslarını oluşturur. Artık bebeğinizin kol ve bacaklarındaki küçük kemikler görülebilmektedir.

**Gebeliğinizin** 6. haftasında(döllenmeden 4 hafta sonra) bebeğiniz yaklaşık 3 mm dir.

**7 HAFTALIK HAMİLELİK:**
Bu haftada **bebeğinizle **plasenta (eş) arasındaki hayat bağı olan göbek kordonu bebeğin tutunduğu rahim bölgesinde açıkça görülebilir. Göbek kordonu iki atardamar ve geniş bir toplardamar içerir. Besinlerden ve oksijenden zengin kan plasentadan bebeğinize tek olan toplardamar ile geçer ve atardamarlarla plasentaya geri döner. Tek bir kan hücresi için bu dolaşım yaklaşık 30 saniye sürer.

Ek olarak bebeğinizin beyni daha karmaşık bir hal alır. Beyin omurilik sıvısının dolaşımı için beyin boşluklarının ve yollarının oluşumu önemlidir. Bu dönemde gelişmekte olan kafatası şeffaftır ve büyüteç ile bakıldığında beynin düzgün yüzeyi görülebilir.

Bu haftada **bebeğinizin** yüzü daha çok ayırntı içerir. Ağız açıklığı, küçük burun delikleri, kulak yapıları ve göz rengi artık görülebilmektedir. Gözün lens yapısı oluşur. İç kulak orta ve dış kulakla birleşerek dış dünyaya açılır.

Bu haftada bebeğinizin kol, bacak, el ve ayakları şekillenirken el ve ayak parmakları yaklaşık bir hafta sonra oluşacaktır. Kol tomurcuğu, el ve ön kol bölümlerine ayrılır. Bu haliyle kol küçük bir pençeye benzer.

**Gebeliğinizin **7 haftasında bebeğiniz yaklaşık 8.5 mm dir.

**8 HAFTALIK HAMİLELİK:**
**Bebeğinizin **el ve ayak parmakları, birbirlerine yapışık olsalar da, şekillenmeye başlarlar. Kol ve bacaklar daha uzun ve tanınabilir görünümdedir. Pençe şeklindeki el ve ayaklar belirginleşir. Dizler, dirsekler ve bilekler açıkça görülebilir. Hatta diz ve dirseklerini bükebilir.

Bu haftada göz kapakları da oluşmaya başlar. Göz kapakları oluşuncaya kadar bebeğinizin gözleri açıktır. Ek olarak, bu haftada üst dudak, burun ve kulaklar belirginleşir.

Sindirim kanalı, özellikle barsaklar, gelişimini sürdürür. Kalp fonksiyonları ve dolaşım artık tam gelişim göstermektedir. Bu dönemde bebeğinizin kalbi dakikada 150 kez atar(bir yetişkinin yaklaşık iki katı).

**Gebeliğin** 8. haftasında bebeğiniz yaklaşık 12.5 mm dir.

**BU ERKEN HAFTALARDAKİ TEHDİTLER**
Gelişmekte olan bebeğiniz döllenmeden sonraki 3-8 haftalarda dış etkenlere karşı oldukça hassastır. Bu dönem **gebeliğinizin** 5-10. haftalarına denk gelir. Tüm organlar bu dönemde oluşmaktadır ve embriyoda olaşan bir hasar spina bifida gibi ciddi doğum defektlerine yol açabilir.

Bu dönemde bebeğinize şunlar zarar verebilir:

**TERATOJENLER: **Gelişmekte olan **bebekte** fiziksel zararlara neden olabilen maddelerdir. Alkol, belirli ilaçlar, uyuşturucu ilaçlar gibi. Bunlardan uzak durulmalıdır.

**ENFEKSİYONLAR:** Erken **gebelikte** virüsler ve bakteriler bebeğinize ciddi zararlar verebilir. Kendinizi hasta hissetmeseniz de geçirmekte olduğunuz bazı enfeksiyonlar bebeğinize ciddi zararlar verebilir. Kızamık, kızamıkçık, sitomegalovirüs, toksoplazma bu hastalıklardan bazılarıdır. Bu hastalıkları geçirmiş olmak doğal bağışıklık kazanmanızı sağlar.

**RADYASYON:** Yüksek doz iyonize radyasyon (kanser tedavisinde kullanılır) bebeğinize ciddi zararlar verebilir. Ancak tanısal amaçlı kullanılan düşük doz radyasyon(X ışınları) ciddi tehlike oluşturmaz. Yine de gerekli olmadıkça X ışınlarına maruz kalmamak en iyisidir. **Gebeliğinizi **öğrenmeden hemen önce X ışınlarına maruz kaldıysanız panik yapmayın. Doktorunuza danışın.

**YETERSİZ BESLENME:** İleri derecede yetersiz beslenme bebeğinize ciddi zararlar verebilir. Bu durumda hücre gelişimi beklenen düzeyde olmayacaktır. Buna rağmen erken dönemlerde embriyo, bulantı ve kusma nedeniyle az kalori alımından etkilenmemektedir.

Günlük 400 mikrogram folik asit alımı spina bifida ve diğer nöral tüp defektleri riskini azaltır.

**5-8. HAFTALARDA ANNEDE MEYDANA GELEN DEĞİŞİKLİKLER**
**Gebeliğin** ikinci ayı vücudunuzda bazı değişiklikleri de beraberinde getirir. Bulantı, kusma, mide yanması, halsizlik, uykusuzluk, sık idrara çıkma gibi yakınmalar bu ayda sık görülür. Bulantı-kusma **gebeliklerin** %70’ini etkiler. Bu rahatsızlık verici problem tipik olarak 5-8. haftalarda başlar ve 14. haftaya kadar devam edebilir. Bu yakınmalar aynı zamanda normal bir gebeliğin işaretidir. Çalışmalar bu yakınmaları olan gebelerin daha az düşükle karşılaştığını göstermektedir. Bu yakınmaların vücutta artan hormon düzeyleri ile ilgili olduğu bilinmektedir.

Vücudunuz, bebeğinize kan ve oksijen taşımak için daha fazla kan üretir. Aynı zamanda kan damarları genişler ve kalp daha hızlı ve kuvvetli çalışır. Bu değişim halsizlik, yorgunluk ve baş ağrısına yol açabilir.

Artan östrojen ve progesteronla göğüsler büyür ve süt üreten bezler genişler. Göğüs uçları genişler, rengi koyulaşır. Sonuçta göğüslerde gerginlik, hassasiyet, dolgunluk hissedilebilir.

İlk gebeliğiniz ise bu haftalarda rahim bir armut büyüklüğündedir. Zamanla rahim bebeği taşımak üzere büyüyecek, normal hacminin yaklaşık 100 katına ulaşacaktır. Büyüyen uterus idrar torbasına baskı yapar ve bu da sık idrara çıkmanıza sebep olabilir.

**Gebelik** süresince rahim ağzı gittikçe yumuşar. Bu, rahim ağzını doğumda meydana gelecek olan incelme ve açılma için hazırlar.

İlk 12 hafta boyunca vajinal kanama ile karşılaşabilirsiniz. İstatistikler tüm gebeliklerin %40’ında vajinal kanama olduğunu göstermektedir. Yine istatistiklere göre vajinal kanaması olan gebelerin yarısından daha azında düşük görülmektedir.

İlk iki ayda, gebeliğinizi öğrendiğiniz anda, gebe olduğunuzu bilmeden geçirdiğiniz iki ay boyunca kullandığınız ilaçlarla, beslenmenizle ve maruz kaldığınız diğer faktörlerle bebeğinize zarar verdiğiniz düşüncesiyle korku ve endişeye kapılabilirsiniz. Aynı zamanda iyi bir **anne **olup olamayacağınız ve doğum ağrılarına dayanıp dayanamayacağınıza dair şüpheleriniz olabilir. Tüm bu endişelerinizi doktorunuzla paylaşınız.

**HORMONLAR: **Hormonlar, gebelikle ilgili pek çok düzenlemeyi yapan kimyasal habercilerdir. Progesteron hormonu ilk önce yumurtalıklarda daha sonra plasentada üretilir. Progesteron rahim kasımalarını önler. Aynı zamanda bebeğin gelişmesini sağlayacak olan rahim duvarındaki damarları olgunlaştırır.Yumurtalıklar ve plasenta östrojen de üretir. Östrojen rahim, rahim ağzı, vajina ve meme gelişiminde rol oynar.

**GEBELİĞİN ÜÇÜNCÜ AYI**

**(9.-12. HAFTALAR ARASI DÖNEM)**

**BEBEKTE DEĞİŞİKLİKLER**

**9 HAFTALIK HAMİLELİK:**
Bu haftada bebeğin vücudu şekil almaya başlar. Bebeğin baş kısmı ultrasonda vücudun geri kalan kısmına göre daha büyük olup el, ayak parmak ve tırnakları, sindirim sistemi ve iç genital organları gelişmeye başlar. Dış genital organlar henüz gelişmemiştir. **Bebek **bazı küçük hareketleri yapmaya başlasa da **anne **adayı bunları hissedemez.

**10 HAFTALIK HAMİLELİK: **Bu haftada bebeğin vital organları gelişir. Parmak ayrımı ve tırnakların gelişimi sürer. İskelet gelişimi ile birlikte dişler gelişmeye başlar. Göz çukurları oluşur fakat gözleri henüz kapalıdır. Beyin gelişimi hızla devam etmektedir. **Bebek **erkek ise bu hafta itibariyle testisler testosteron üretmeye başlar bu da dış genital organ gelişimini sağlar.

**11 HAFTALIK HAMİLELİK:** Bu haftanın sonu ile birlikte bebek son halini alır. Organ sistemlerin büyümesi çok hızlı olup 20. haftaya kadar 3 kat büyüklüğe ulaşır. Başın her iki yanında kulaklar gelişir ve dış genital organlarda penis clitoris farklılaşması olur.

**12 HAFTALIK HAMİLELİK:** Bebeğin yüzünde çene ve burun gelişimine bağlı değişiklik olur. El ve ayak tırnakları gelişimi tamamlanır ve 12. hafta sonu ile 1. trimester(ilk 3 ay) biter.

**ANNEDE DEĞİŞİKLİKLER**
**Gebeliğin** 3.ayı 1.trimesterın son ayıdır. Annede gebelikte artan hormonlara (östrojen, progesteron) bağlı olarak bulantı, kusma, göğüs sıkışması, başağrısı, yorgunluk, idrar artışı, uykusuzluk ve kabus görme gibi farklılıklar olur. Bulantı ve kusma özellikle sabahları olur ki genelde 3. ayın sonunda geçer fakat nadiren inatçı vakalarda damar yolundan serum ile tedavi gerekebilir.

**Annede** kan yapımının ve kalbin pompalama gücünün artmasına bağlı olarak baş dönmesi, çarpıntı hissi ve başağrısı olabilir. Kan hacminin artmasıyla gözde korneada tipik olarak 10.haftada genişleme olur ve bebeğin doğumundan sonraki 6.haftaya kadar devam eder. Göz basıncı azalır. Tüm bunlara bağlı olarak gözde küçük önemsiz lekelenme olur. Kontakt lens kullananlarda değiştirmeye gerek olmasa da sıkıntı yapabilir. Doğumdan sonra normale döner.

Annede östrojen ve progesteron hormonların artışına bağlı meme ve süt bezlerinde büyüme olur ve meme ucu renginde koyulaşma olur. Memelerde hassiyet veya ağrı olabilir. Memeler daha ağır ve dolgun hissedilir.

Uterus (rahim) 12. haftaya kadar pelvik kemik yapı içinde kalır ve boyut artışına bağlı idrar torbasına baskı yapar sık idrara çıkmaya neden olur. 3.ayın sonunda uterusun pelvis dışına çıkmasıyla bu bası azalır ve idrar sıklığı normale döner.

Alt karın bölgesinde kramplar ve seyirmeler hissedilmeye başlanır. Uterusun bağlarının gerilmesine bağlı olarak özellikle ani hareketlerde keskin ağrı olabilir. Bu ağrılar rahatsız edici olmakla birlikte genellikle zararsızdır.

**Bebeğin **kilosu, plasenta dokusu, amnion sıvısı, annenin kan hacminin artışı, vücut dokularında sıvı birikimi, uterus ve meme büyümesine bağlı olarak 12. haftaya kadar anne yaklaşık 1 kg alır. Asıl kilo alımı gebeliğin 2. yarısında olur.

**Annenin** fiziksel değişimine eşlik edecek şekilde ruhsal değişiklikler de olur. Duygusallaşma, yalnızlık hissetme, kendini eşine karşı yetersiz hissteme gibi duygular olur. Bu aşamada eşinin anneye destek olması gerekir. Çoğu anne bu hislerin sürekli olacağını düşünse de kısa zamanda azalır.

**GEBELİK TAKİBİ**
3. ayda 2. prenatal takip yapılır. Hastanın kilosu ve tansiyonu ölçülür. 1.takipte yapılmamışsa pelvik muayene yapılır. Eğer hastanın ilk gelişi ise tam kan sayımı, tam idrar tetkiki, kan grubu, hepatit (sarılık) markerları, TORCH markerları, tiroid fonksiyon testleri,  kan uyuşmazlığı varsa IDC (indirekt coombs), USG istenir. (bkz: gebelikte yapılan tahliller ve testler)

**ÖNERİLER:**
– **Anne **kanama, parça düşürme veya ağrı, kramp, ateş , aşırı bulantı kusma, lekelenme gibi durumlar olursa hemen doktora başvurmalıdır.
– Özellikle baş dönmesi, bulantı ve kusma veya görme bulanıklığının eşlik ettiği şiddetli ve devamlı baş ağrısında, şiddetli kasık ağısında, ateşin eşlik ettiği ağrıda, ilaç almaya rağmen geçmeyen orta şiddetli baş ağrısında hemen doktora başvurmalıdır.
– Ağrılı idrara çıkma, idrar yapamama, şiddteli kabızlıkta anne doktora başvurmalıdır.