Geçmişten Günümüze Diyanet Reisleri

0

BEĞENDİM

0


**Mehmet Rifat BÖREKÇİ (01.04.1924 – 05.03.1941)**

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Diyanet İşleri Başkanıdır. 15 Cemaziyelevvel 1277 (29 Kasım 1860) yılında Ankara’da doğdu. İlk ve orta tahsilini Ankara’da yaptı. Arapçayı ve İslâmî ilimleri İstanbul’da Beyazıd Dersiâmlarından Atıf Bey’den okudu ve icazet aldı. Daha sonra tekrar Ankara’ya döndü ve Fazliye Medresesi’nde müderris olarak göreve başladı. Birçok talebe yetiştirdi ve icazetler verdi.

İlk memuriyetine Ankara Fazliye Medresesi’nde müderris olarak başladı. 10 Ekim 1898’de Ankara İstinaf Mahkemesi azalığına getirildi. 25 Kasım 1908 tarihinde de Ankara Müftüsü oldu. Ayrıca 1911 yılında bir süre Sivrihisar Kaymakamlığı görevini de vekâleten yürüttü.

Milli Mücadele’nin ilk günlerinde Ankara’da “Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti”ni kurdu ve bu cemiyetin başkanı oldu.

Yokluklar içerisinde düşmanla mücadeleye hazırlanılan o karanlık ve acı günlerde Mustafa Kemal Paşa ile birlikte çalıştı ve maddî-manevî büyük hizmetlerde bulundu.

Bu çalışmaları sırasında İstanbul Hükümeti tarafından âsi kabul edilip, Ankara Müftülüğünden azledilerek (1920) idama mahkûm edildi. Ancak Ankara Hükümeti Rifat Efendi’yi derhal müftülük görevine iade etti. Altı ay Muğla(Menteşe) Mebusu olarak TBMM’de çalıştı. Ancak müftülük görevini tercih ederek 27 Ekim 1920’de Mebusluktan ayrıldı. 23.12.1922- 30.03.1924 tarihleri arasında Şer’iye Vekâleti Heyet-i İftaiye azalığında bulundu.

04 Nisan 1924 tarihinde başladığı Diyanet İşleri Başkanlığı görevini,vefat tarihi olan 5 Mart 1941 tarihine kadar sürdürdü.

**
Ord. Prof. Dr. Mehmet Şerafeddin YALTKAYA (14.01.1942 – 23.04.1947)**

1879 yılında İstanbul’da doğdu. İlk tahsilinden sonra hıfzını tamamladı.Davutpaşa Rüştiyesi’nden ve Dar’ül-Muallimin’den mezun oldu.

Cami derslerine devam etti. Fatih Dersiamlarından Manastırlı İsmail Hakkı Bey’den tefsir, Şirvanlı Halis Efendi’den Makâlât dersi okudu.

1909 yılında Arapça eğitimi yapan “Dar’ül-İlim ve Ta’lim” adlı okulda ders nazırlığı ile tedrisat hayatına atıldı. Sonraki yıllarda çeşitli yüksek okullarda tam 28 sene dinî dersler okuttu. 1924 yılında Dar’ül-Fünun İlahiyat Fakültesi’ne Kelâm Tarihi Müderrisi, daha sonra da İslâm Dini ve Felsefesi alanında Ord. Profesör oldu. 18 yıl kadar profesörlük yaptıktan sonra, 1942 yılında Diyanet İşleri Başkanlığına getirildi. 60’dan fazla eseri mevcuttur. Ayrıca Sebilü’rreşat, Beyânü’l Hak, Mihrâb, İlahiyat, İslâm gibi dergilerde pek çok makaleleri yayınlandı. 23 Nisan 1947 tarihinde vefat etti.

**
Ahmet Hamdi Akseki (29.04.1947 – 09.01.1951)**

Antalya Akseki ilçesi Güzelsu nahiyesinde 1886 yılında doğdu. Beşaltı yaşlarında Kur’ân-ı Kerim öğrenmeğe, 7 yaşında da camide mukabele okumaya başladı. Önce babası Mahmut Efendi’den, sonra da Mecidiye Medresesi’nde Müderris Abdurrahman Efendi’den okudu. 14 yaşında babasıyla Ödemiş’e giderek, Karamanlı Süleyman Efendi Medresesi’nde tahsiline devam etti. Daha sonra İstanbul’a geldi ve Dersiâm Bayındırlı Muhammed Şükrü Efendi’den icâzet aldı. Medresetü’l Mütehassisin’de 3 sene okudu ve doktora imtihanını vererek birincilikle mezun oldu. Henüz 32 yaşında iken 3 fakülteyi tamamladı.

Hocası İzmirli İsmail Hakkı Bey’in delâleti ile Heybeliada Mekteb-i Bahriye-i Şahane’ye Akaid-i Dini’ye muallimi olarak tayin edildi. Burada okuttuğu dersler, “Dinî Dersler” adı ile üç cilt olarak Sebilür-Reşad Kütüphanesi tarafından bastırıldı. Heybeliada’daki görevine ek olarak Aksaray Pertevniyal Valide Sultan Camii Şerifi Kürsi Şeyhliği görevini de yürüttü. İstanbul’daki medreselerde müderrislik ve 1921–1923 yılları arasında Ankara Lisesi’nde öğretmenlik yaptı. Umûr-ı Şeriyye ve Evkâf Vekâleti Tedrisat Umum Müdürlüğü görevinde iken medreselerin müfredat programlarını ıslah etti. 1924 yılında Diyanet İşleri Başkanlığı Müşavere Heyeti azalığına, 1939 yılında da Diyanet İşleri Başkan Yardımcılığına tayin edildi. M. Şerefeddin Yaltkaya’nın vefatından sonra 29.04.1947 tarihinde Diyanet İşleri Başkanı oldu.

Resmî hizmeti yanında, ilmî çalışmalarını da ihmal etmedi ve 70 kadar eser yazdı. “İslam Dini (İtikat, İbadet ve Ahlak)”, ”Askere Din  Kitabı”, ”Yeni Hutbelerim”, ”Peygamberimiz Hz. Muhammed ve Müslümanlık”, merhumun en çok bilinen ve okunan eserlerinden bazılarıdır. 9 Ocak 1951 tarihinde Diyanet İşleri Başkanı iken vefat etti ve Ankara Cebeci Asrî Mezarlığı’na defnedildi. Merhumun 3.000 ciltlik özel kitaplığı, Diyanet İşleri Başkanlığı Kütüphanesi’nde okuyucuların istifadesine sunulmaktadır.

**
Eyyüp Sabri HAYIRLIOGLU(17.04.1951  10.06.1960)**

1886 yılında Konya’da doğdu. İlk tahsilini Konya’da yaptı. Küçük yasta hafız oldu. Zamanın din âlimlerinden Sivaslı Ali Kemalî ve Yalvaçlı Hacı Ömer Efendilerden okudu. Daha sonra, Konya’da Dârü’l-Fünun’un Hukuk Şubesi açılınca oraya devam etti. Birincilikle mezun oldu. Medreseden icazet aldı ve meslekî bakımdan da yüksek tahsilli sayıldı. İstanbul’da müderris muavinliği ve Uşak müddei umumîligi görevlerinden sonra Konya’ya gelerek avukatlığa başladı. Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne ikinci dönem Konya mebusu olarak girdi. Meclis’te Cumhuriyet lehinde konuşmalar yaptı. Cumhuriyet’in ilânının ve Atatürk’ün Reisicumhur seçilisinin yüz bir pare topla millete duyurulmasını ilk defa takrirle talep etti. Daha sonra mebusluktan çekildi. Konya’ya dönerek tekrar avukatlığa başladı. Bir ara ticaretle de meşgul oldu.

17.04.1951 tarihinde Diyanet İşleri Başkanı oldu. Dokuz yıl kadar bu görevi sürdürdükten sonra, 10.06.1960 tarihinde emekliye ayrıldı. 8 Ekim 1960 tarihinde Ankara’da vefat etti.

**
Ömer Nasuhi BİLMEN (30.06.1960 – 06.04.1961)**

1882 yılında Erzurum’un Salasar Köyü’nde doğdu. İlk tahsiline, Ahmediye Medresesi müderrisi olan amcası Abdürrezzak İlmî ile Erzurum Müftüsü Müderris Hüseyin Râki Efendi’lerden okuyarak başladı. 1908 yılında İstanbul’a gelerek, Fatih Dersiamlarından Tokatlı Sakir Efendi’nin derslerine devam etti ve icazet aldı (1909). Daha sonra imtihanla Medreset’ül Kudat’a girdi. Burada dört yıl hukuk tahsili yaptı. 1912 yılında açılan ruus imtihanını kazandı. Fatih dersiamı olarak göreve başladı.

1913’te Fetvahâne-i Âli müsevvid mülazımlığına tayin edildi. Bir yıl sonra basmülazımlığa terfi edip, Ağustos 1915’te Hey’et-i Te’lifiyye üyesi oldu. 18 Mayıs 1916’da Darül-Hilafe Medresesi Kısm-ı Âli fıkıh müderrisliğine, Nisan 1917’de Mahkeme-i Temyiz Şer’iyye Dairesi Terekeye Müteallik I’lamat Telhis Mümeyyizliğine getirildi. 1922 yılında Meclis-i Tedkikat-ı Şer’iyye üyeliğine nakledildi. Aynı yıl bu dairenin kaldırılması üzerine dersiamlığa devam etti. 1923‘te Sahn Medresesi kelam müderrisi oldu, fakat bu medrese de bir yıl sonra kapatıldı. 14 Şubat 1926’da İstanbul Müftülüğü müsevvidliğine, 16 Haziran 1943’te de İstanbul Müftülüğüne getirildi.

Fatih Camii’nde, Sahn Medresesi’nde ve Dar-us-Safaka’da dersler verdi. Ayrıca İstanbul İmam-Hatip Okulu ve Yüksek İslâm Enstitüsü’nde usûl-i fıkıh ve ilm-i kelâm dersleri okuttu. 30 Haziran 1960 tarihinde Diyanet İşleri Başkanlığı’na tayin edildi ve henüz bir yılını doldurmadan 6 Nisan 1961’de emekliye ayrıldı. 12 Ekim 1971’de İstanbul’da vefat etti ve Edirnekapı Sakızağacı Sehitliği’ne defnedildi. Eserleri ile halkımızın üzerinde önemli tesirler bıraktı. Başlıca eserleri olan “Hukuk-i İslâmiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu”,” Kur’an-ı Kerim’in Meâl-i Âlisi ve Tefsiri” ile “Büyük İslâm İlmihali” yanında, yayınlanmış ve yayınlanmamış daha pek çok eseri bulunmaktadır.

**
Hasan Hüsnü ERDEM (06.04.1961 – 13.10.1964)**

8 Temmuz 1889 yılında Akseki’nin Sadıklar Köyü’nde doğdu. İlk tahsilini doğduğu köyde yaptı. Arapça ve mantık ilmini babasından okudu. Daha sonra İstanbul’a gelerek, Fetva Emini Muğlalı Ali Rıza Efendi ile Dersiam Bayındırlı Muhammed Şükrü Efendi’den tahsilini tamamladı ve icazetname aldı (1912). 1916 yılında İstanbul Darül-Hilafet’il Âliye Medresesi âli kısmını tamamladı. Ruus imtihanını birincilikle kazanarak Medresetü’l-Mütehassisin’in fıkıh ve usul-i fıkıh şubesinden pekiyi derece ile mezun oldu. Doktora için yazdığı “Ahkam-ı Rada” tezi müderrisler meclisince birinciliğe lâyık görüldü. Kendisine İstanbul Müderrisliği Ruusu tevcih olundu (1918). 1920 yılında memuriyet hayatına dersiamlıkla başladı ve ardından Antalya Dar’ül-Muallimin ile Mekteb-i Sultanisi’nde din dersleri muallimliği yaptı (1920-1922). Daha sonraları sırasıyla Ankara Dar’ül-Hilafe Medresesi Fıkıh, Mecelle Müderrisliği ve Müdürlüğü ile Şeriyye ve Evkaf Vekaleti Tedrisat Heyeti Azalığı yaptı (1922-1924). Antalya ve Isparta’da çeşitli okullarda din dersleri ile birlikte psikoloji, pedagoji, sosyoloji ve Türkçe dersleri okuttu. 1944 yılında Diyanet İşleri Başkanlığı Müşavere Heyeti azalığına tayin edildi. 1952 yılından itibaren İlahiyat Fakültesi’nde tefsir ve tefsir tarihi dersleri öğretim görevlisi olarak vazife aldı.

1961 yılında Diyanet İşleri Başkanlığı görevine getirildi. 1964 yılında emekliye ayrıldı. 22 Ağustos 1974 tarihinde vefat eden merhumun basılmış ve basılmamış çok değerli eserleri bulunmaktadır. “Ebedi Risalet”,“250 İslâm Büyüğünün Hal Tercümesi”, “Riyâzu’s-Salihin tercümesi,“ Kırk Kudsi Hadis Tercümesi, İlâhi Hadisler Tercümesi” eserlerinden bazılarıdır.

**
Mehmet Tevfik GERÇEKER (15.10.1964 – 16.12.1965)**

1898 yılında Bursa Karacabey’de doğdu. İlk ve rüştiye tahsilini Karacabey’de yaptı. Bu arada hıfza çalıştı. Askere gidinceye kadar dinî ilimleri babasından okudu. Daha sonra İstanbul medreselerinde tahsilini sürdürdü. Bir süre hey’et (astronomi) ilmi de okudu. Millî Mücadele yıllarında Divan-ı Harb-i Örfi’ye verildi, ancak beraat ederek hürriyetine kavuşur kavuşmaz Anadolu’ya geçti.

Ankara’ya geldikten sonra 1921 yılında Şeriyye ve Evkaf Vekâleti’nde Tedrisat Umum Müdürlüğü Başkâtipliğinde ilk görevine başladı. 1924 yılında bu bakanlığın lağvı üzerine kurulan Diyanet İşleri Başkanlığı’nda muamelât mümeyyizliği görevine atandı. Bu dönemde Hukuk Fakültesini pekiyi derece ile bitirdi. Diyanet İşleri Başkanlığı Zat İşleri Müdürlüğü görevinde bulundu. Diyanet İşleri Başkanı merhum Rıfat Börekçi’nin muvafakati ile geçtiği Danıştay’da Başyardımcılık, Kanun Sözcülüğü ve Daire Başkanlıklarında bulundu. Bir süre Danıştay Başkanlığı’na vekâlet etti. Anayasa Mahkemesi üyeliğine ve seçimle bu mahkemenin Başkan Vekilliğine getirildi. Yaş haddini doldurduğu için, 1963 yılında emekliye ayrıldı. Emekliliğinden bir yıl sonra Diyanet işleri Başkanlığı’na tayin edildi ve bu görevde 16 Aralık 1965 tarihine kadar kaldı. 28 Ocak 1982 tarihinde vefat etti.

**
İbrahim Bedrettin ELMALI (17.12.1965 – 25.10.1966)**

1903 yılında Antalya Elmalı’da dünyaya geldi. İlk ve orta tahsilini Elmalı’da yaptı. Daha sonra İstanbul’a gelerek Darü’l-Hilâfeti’l Âliyye Medresesi’ne girdi. 1928 yılında Dârül-Fünun İlahiyat Fakültesi’nden mezun oldu. Müezzinlik yaptı, liselerde yurttaşlık ve Türkçe dersleri okuttu. İstanbul ve Ankara’da çeşitli memuriyetlerde bulunduktan sonra Üsküdar ve İstanbul Müftülükleri yaptı. Bir süre Diyanet işleri Başkanlığı Personel Dairesi Başkanlığında da bulundu. 17 Aralık 1965 tarihinde Diyanet İşleri Başkanlığı’na tayin edildi. Yaklaşık bir yıl kadar Başkanlık görevinde kaldı ve 1966 yılı Ekim ayında emekli oldu. İki dönem milletvekili olarak TBMM’de görev yaptı. 05.11.1994 tarihinde Antalya Elmalı’da vefat etti.

**
Ali Rıza HAKSES (25.10.1966 – 15.01.1968)**

1892 yılında Kayseri Saraycık köyünde doğdu. Henüz çocukluk çağında İstanbul’a geldi. İlk tahsilini ve hafızlığını Üsküdar’da tamamladı. Kıraat-i aşere ve takrib dersleri aldı. Ardından Vanlı Hafız Zekeriyya Efendi’nin ders halkasına katıldı. Daha sonra Darül-Hilafetil Aliyye Medresesi’nin âli kısmını bitirdi. Ruus imtihanını kazanarak Medresetü’l Mütehassisin’in Fıkıh ve Usul-i Fıkıh Şubesi’nden 1921 yılında mezun oldu. Aynı zamanda dersiamlığa da hak kazandı. Son görevinden emekliye ayrıldı. Uzun bir aradan sonra Din İşleri Yüksek Kurulu üyeliğine ve Kurul Başkanlığına (1966), İbrahim Bedrettin Elmalı’dan sonra da Diyanet İşleri Başkanlığı’na (25 Ekim 1966) tayin edildi. Bu görevinden yaş haddi sebebiyle emekliye ayrıldıktan sonra (15 Ocak 1968) ömrünün sonuna kadar vaaz ve irşada devam etti. 5 Kasım 1983’te İstanbul’ da vefat etti. Karacaahmet Mezarlığı’na defnedildi.

**
Lütfi DOĞAN (15.01.1968 – 25.08.1972)**

1930 yılında Gümüşhane Kelkit Salyazı Köyü’nde doğdu. Kur’ân-ı Kerim okumayı babası Mehmet Fehmi Efendi’den öğrendi. Dayısı Hafız Fevzi Efendi’nin derslerine devam etti. Küçük yaşta hafızlığını tamamladı. Samsunlu Hafız Muhyiddin Efendi’den tecvid ve tashih-i huruf okudu. Abdurrahman Efendi ile Gümüşhane eski müftüsü Mehmet Ragıp Efendi’den özel dersler aldı. İlkokulu dışarıdan bitirerek 1952 yılında Gümüşhane’de imam-hatiplik görevine başladı. 1954 yılında girdiği imtihanı kazanarak Kemah Müftüsü oldu. 1960 yılında Erzincan Müftülüğüne tayin edildi. Bu arada ortaokul ve liseyi dışarıdan imtihanlara girerek bitirdi. Daha sonra Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ni kazanarak Ankara müftü yardımcılığına naklen atandı. Gezici vaizlik ve Ankara merkez vaizliği yaptı.

İlahiyat Fakültesi’ni bitirdikten sonra Diyanet İşleri Başkanlığı müfettişliğine atandı. 1965 yılında Din İşleri Yüksek Kurulu üyeliğine seçildi. Bir süre vekil olarak Diyanet İşleri Başkan Yardımcılığı yaptıktan sonra 15 Ocak 1968 tarihinde vekâleten Diyanet İşleri Başkanlığı görevine atandı ve 25.08.1972 tarihine kadar bu görevini sürdürdü. Daha sonra Başkanlık müşavirliğine ve Ankara Merkez vaizliğine naklen tayin edildi. 14 Ekim 1973 seçimlerinde Erzurum Senatörü seçildi. Bu görevi 12 Eylül 1980 tarihine kadar devam etti. 1991-2002 yılları arasında da Gümüşhane milletvekilliği yaptı.

Basılmış eserleri arasında “Toplumun Temelini Sarsan Belli Başlı Problemler”, “Mutluluğun Kazanılması”, “Kütübü Sitte Müelliflerinin Hayatı ve Eserleri” adlı kitapları bulunmaktadır.

**
Dr. Lütfi DOĞAN (26.08.1972–26.07.1976)**

1927 yılında Ermenek’te doğdu. İlk, orta ve lise tahsilinden sonra Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nin Klasik Şark Dilleri (Arapça-Farsça) Bölümü’nden mezun oldu. Daha sonra Suriye Şam Edebiyat Fakültesi’nde Arapça ve İslâm ilimleri üzerinde çalıştı. 1952 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde Kelam asistanı oldu. Burada “En-Nizâm Fi Usuli’d- Din ve Eş’ari Ekolü” konusunda ilahiyat doktorası yaptı. Ankara bölge vaizliği, Ankara il müftülüğü yaptıktan sonra Müşavere ve Dinî Eserler İnceleme Kurulu azalığı ve Din işleri Yüksek Kurulu üyeliği görevlerinde bulundu. Bu arada Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde Arapça ve İslam Dini Esasları öğretim görevliliğini sürdürdü. 1972 yılında Diyanet İşleri Başkanlığı’na atandı. 1975 yılında diğer yönetici arkadaşları ve il müftüleriyle birlikte Türkiye Diyanet Vakfı’nın kurulmasını sağladı.

1976 yılında Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan ayrılarak, Başbakanlık uzman danışmanlığına atandı. 1977 seçimlerinde Malatya’dan milletvekili seçildi. Müteakiben kurulan Hükümette Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan sorumlu Devlet Bakanı oldu. Yayınlanan eserleri arasında, “Eş’ari Mektebi”, “İbn-i Fadlan Seyahatnamesi”, “Hz. Peygamberimiz”, “Ehli Sünnet Mektebi” ve “Adap” adlı kitapları sayılabilir. Ayrıca çeşitli dergi ve gazetelerde pek çok makaleleri yayınlandı. Dr. Lütfi DOĞAN, halen Türkiye Körler Vakfı Başkanı olarak Türkiye’de görme engelliler için eğitim ve sosyal hizmet çalışmalarında, ayrıca bazı gönüllü kuruluşların yönetim veya genel kurul üyeliği görevlerinde bulunmaktadır.

**
Prof. Dr. Süleyman ATEŞ (28.07.1976 – 07.02.1978)**

1933 yılında Elazığ’ın Tadım Köyü’nde doğdu. Köy hocasında okumaya başladı, 10 yaşında hıfzını tamamladıktan sonra, mahallî hocalardan din bilgileri ve Arapça tahsil etti. 1960 yılında imam hatip okulunu ve liseyi bitirdi. 1964 yılında Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi’nden birincilikle mezun oldu. Bir yıl öğretmenliğin ardından Temmuz 1965’de, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Tefsîr Kürsüsü’ne asistan oldu. 1968’de Tefsîr dalında doktorasını bitirip İlâhiyat Doktoru unvanını aldı. 1969- 1971 yıllarında, yedek subay olarak vatanî görevini yapıp fakülteye döndü. Bu arada Devlet Lisan Okulu’nun İngilizce bölümünü de bitirdi.

1973 yılında Irak ve Mısır’da meslekî tetkiklerde bulundu. Aynı yılın Kasım ayında izniyle Diyanet İşleri Başkanlığına atandı ve 07.02.1978 tarihine kadar bu görevde kaldı. Başkanlıktan ayrılınca tekrar Fakültedeki görevine döndü.1979 yılında profesör oldu. Altı ay için Almanya’ya gönderilerek Bochum Ruhr Üniversitesi’nde, alanıyla ilgili araştırmalarda bulundu. Daha sonra davet üzerine gittiği Suudi Arabistan İmam Muhammed Üniversitesi’nde 7 yıl, 1987-88 öğretim yılında da Cezayir Emir Abdulkadir İslâm İlimleri Üniversitesi’nde yaptığı hocalığın ardından yurda dönüp, 19 Mayıs Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Temel İslâm Bilimleri bölüm başkanı oldu.

1995 yılında İstanbul Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi öğretim üyeliğine atandı. Burada Temel İslâm Bilimleri bölüm başkanlığını da üstlendi. 1999 yılında emekliye ayrıldı. Süleyman ATEŞ’in yayınlanmış yüzü aşkın eseri bulunmaktadır.

 “Kur’ân-ı Kerîm ve Yüce Meâli”, “Yüce Kur’ân’ın Çağdaş Tefsîri (12 cilt)”, “Kur’ân-ı Kerîm Tefsîri (Özet Tefsîr: 3 cilt)”, “Kur’ân Ansiklopedisi (30 cilt)”,“Yeni İslâm ilmihali”, “İslâm’da Güncel Tartışmalar”, “Kur’ân-ı Kerîm’e Göre Hz. Muhammed (s.a.v.)”, “Kur’ân’da Peygamberler Tarihi”, “İslâm’a İtirazlar ve Kur’ân-ı Kerîm’den Cevaplar”, “Soru ve Cevaplarla İslâm (4 cilt)”, “İslâm Tasavvufu”, “İnsan ve İnsanüstü Varlıklar”, “Görünmez Âlemin İzleri”  bunlard an bazılarıdır.

**
**

**
Dr. Tayyar ALTIKULAÇ (09.02.1978 – 10.11.1986)**

1938 yılında Kastamonu Devrekani’de doğdu. İlköğrenimini doğduğu ilçede, orta ve yükseköğrenimini de İstanbul’da yaptı. İlkokulu bitirmeden önce, 9 yaşında iken hâfız oldu. 1963 yılında Yüksek İslâm Enstitüsü’nü bitirdi. 1965 yılına kadar İstanbul İmam-Hatip Lisesi’nde öğretmenlik yaptı. 15.07.1971 tarihine kadar İstanbul, Kayseri Yüksek İslâm Enstitüsünde asistanlık ve öğretim üyeliği görevlerinde bulundu. Bu arada 1967-68 öğretim yılında Bağdat Üniversitesi’nde Arap Dili ve Edebiyatı alanında ihtisas yaptı. Tefsir dalında doktorasını tamamladı.

15.07.1971-07.09.1976 tarihleri arasında Diyanet İşleri Başkan Yardımcılığı, 07.09.1976-02.11.1977 tarihleri arasında Milli Eğitim Bakanlığı Din Eğitimi Genel Müdürlüğü, 02.11.1977-09.02.1978 tarihleri arasında Talim ve Terbiye Kurulu üyeliği görevlerinde bulunduktan sonra, 09.02.1978 tarihinde Diyanet İşleri Başkanlığı’na tayin edildi. 10 Kasım 1986 tarihinde emekliye ayrıldı.

Azerbaycan Milli Akademisi tarafından profesörlük ünvanı verildi. Emeklilik döneminde İstanbul Marmara Üniversitesi ve Bakü Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakülte’sinde öğretim görevlisi olarak hizmet etti. Ayrıca Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) Başkanlığı görevini yürüttü.

1995-1999 yılları arasında milletvekilliği yaptı. 2002 yılında yapılan genel seçimlerde yeniden İstanbul milletvekili seçildi. Yüce kitabımız Hz. Kur’an, Tecvidü’l – Kur’an, Zehebi ve Ma’rifetül – Kurra’sı, Ebu Şâme el-Makdisî ve el-Mürşidü’l-Veciz’i adlı eserleri ile Hz . Osman’a nisbet edilen Mushaf-ı Şerif çalışması ve hatıralarını içeren ‘Zorlukları Aşarken’ adlı 3 ciltlik kitabı bulunan Altıkulaç’ın yayımlanmış beş eseri bulunmaktadır. Bunlardan Ebu Şâme el-Makdisî’nin “el Mürşidü’l Veciz” isimli eseri Arapça olarak Beyrut’ta basıldı. Ayrıca, çeşitli dergi ve gazetelerde çok sayıda makaleleri yayınlandı. TDV İslam Ansiklopedisi’nde de bir çok telif maddesi yazan Altıkulaç, ayrıca uluslararası birçok toplantıya katılarak tebliği sundu.

**
Prof. Dr. Mustafa Said YAZICIOĞLU (17.06.1987 – 02.01.1992)**

03.12.1949 tarihinde Trabzon Sürmene’de doğdu. İlk ve orta tahsilini Milas’ta tamamladı. Liseyi Aydın’da bitirdi. 1971 yılında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden mezun oldu. Kısa bir süre Diyanet İşleri Başkanlığı Merkez Teşkilatında görev yaptıktan sonra doktora yapmak üzere Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yurt dışına gönderildi.

1975 yılında askerlik görevini yaptı. 1977 yılında doktorasını tamamladı. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde göreve başladı. 1983 yılında doçent ve 1988 yılında profesör oldu. 1986 yılından itibaren Kelâm Anabilim Dalı Başkanı olarak görev yaptı. 1987-1992 yılları arasında Diyanet İşleri Başkanlığı, 1993-1997 yılları arasında Yüksek Öğretim Kurulu Üyeliği, 1994-2002 yılları arasında Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi dekanlığı, 10.05.1996-22.05.2002 tarihleri arasında UNESCO Türkiye Milli Komisyonu Yönetim Kurulu üyeliği görevlerinde bulundu.

03.11.2002 tarihinde Ankara milletvekili seçildi. Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan sorumlu Devlet Bakanlığı görevinde bulundu. Halen milletvekili olarak görevine devam etmektedir. Yayınlanmış birçok eseri, telif ve tercüme makaleleri ile çeşitli kongre ve konferanslarda sunduğu tebliğleri bulunmaktadır.

**
Mehmet Nuri YILMAZ (03.01.1992 – 19.03.2003)**

1943 yılında Erzurum’da doğdu. Küçük yaşta Kur’an-ı Kerim’i ezberledi. Erzurum eski Müftüsü merhum Sakıp Danışman’dan dinî ilimler tahsil ederek icazetname aldı. İlk, orta ve lise tahsilini Erzurum’da bitirdi. Yükseköğrenimini Erzurum İlahiyat Fakültesi’nde tamamladı. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde Tefsir sahasında yüksek lisans yaptı. Diyanet İşleri Başkanlığı’nda Kur’an kursu öğreticiliği, Din İşleri Yüksek Kurulu raportörlüğü, uzmanlığı ve Çankaya müftülüğü görevlerinde bulundu.

1990 yılında Din İşleri Yüksek Kurulu üyeleri arasında yer aldı. 11 Aralık 1991 tarihinde Diyanet İşleri Başkan yardımcılığına getirildi. 03 Ocak 1992 tarihinde Diyanet İşleri Başkanlığına vekâleten görevlendirildi. 17.09.1992 tarihinde de bu göreve asaleten atandı. 19 Mart 2003 tarihinde de emekli oldu.

 “Kur’an-ı Kerim Meali”, “İctihat Nedir? Müctehit Kimdir?” adlı basılmış eserleri bulunmaktadır. Ayrıca “İbn-i Batuta Seyahatnamesinin Ahilik ve Fütüvvet” bölümünün tercümesi, “Kur’an’da Nesih”, “Sünni ve Şii İhtilafının İçyüzü” ile “Kur’an’da Talak” adlı eserleri vardır.

**
Prof. Dr. Ali BARDAKOĞLU (28.05.2003 – 11.11.2010)** 

​1952 yılında Kastamonu’nun Tosya ilçesinde doğan Bardakoğlu, 1970 yılında İstanbul İmam-Hatip Okulu’nu, 1974 yılında İstanbul Yüksek İslam Enstitüsü’nü, 1975 yılında da İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni bitirdi. Bir süre öğretmenlik ve stajyer hâkimlik yaptıktan sonra, 1977 yılında Kayseri Yüksek İslam Enstitüsü’nde fıkıh asistanı oldu. 1982 yılında İslam Hukuku Anabilim dalında doktor oldu ve Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde İslam Hukuku yardımcı doçentliğine atandı. 1986 yılında doçent oldu. 1993 yılında Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’ne geçti.

1994 yılında, İslam Hukuku Ana Bilim Dalında profesör oldu. 28 Mayıs 2003 tarihinde Diyanet İşleri Başkanlığı görevine atanan Prof. Dr. Ali Bardakoğlu, İngilizce ve Arapça bilmekte olup evli ve üç çocuk babasıdır.

11 Kasım 2010 tarihinde emekli oldu.

**
Prof. Dr. Mehmet GÖRMEZ(11.11.2010-…)**

1 Ocak 1959’da Nizip-Gaziantep’te doğdu.

İlköğrenimini Nizip’te, orta öğrenimini Gaziantep’te tamamladı.

1983’te Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesinde yüksek öğrenime başladı.

1987’de yüksek öğrenimini tamamlayarak, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Temel İslâm Bilimleri Bölümü Hadis Anabilim Dalında yüksek lisansa başladı.

Kırıkkale ve Ankarada Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı olarak memuriyet görevlerinde bulundu.

1988’de bir yıl süreyle Milli Eğitim Bakanlığının tahsis ettiği bursla Kahire Üniversitesinde inceleme ve araştırmalarda bulundu.

1990’da “Musa Carullah Bigiyef, Hayatı, Fikirleri ve Eserleri” adlı tezi ile yüksek lisansını tamamladı.

1990’da başladığı Doktora öğrenimini, 1995’te “Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu” adlı teziyle tamamladı.

Doktora çalışması, 1996’da Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Birincilik Ödülü aldı.

1995–1997 yıllarında Ahmet Yesevi Üniversitesi İlâhiyat Fakültesinde dersler verdi.

Anadolu Üniversitesi İlâhiyat önlisans programının hazırlanmasında görev aldı.

1997–1998 yıllarında inceleme ve araştırmalar yapmak üzere İngiltere’de bulundu

1998’de yardımcı doçent, 1999’da doçent, 2006’da profesör unvanını aldı.

2001–2003 yıllarında Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesinde dersler verdi.

13.08.2003’tarihinden itibaren Diyanet İşleri Başkan Yardımcılığı görevine sürdüren Prof. Dr. Mehmet Görmez,

11.11.2010 tarihinde Diyanet İşleri Başkanı olarak atandı.

Yayınlanmış birçok eseri bulunan Prof. Dr. Mehmet Görmez evli ve üç çocuk babası olup Arapça ve İngilizce bilmektedir.

**
YAYINLANMIŞ ESERLERİ**

Sünnet ve Hadisin Aktüel Değeri, Kitâbiyât Yayınları, Ankara 2006.

Gazzâli’de Sünnet Hadis ve Yorum, Kitâbiyât Yayınları, Ankara 2006.

Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara I. Baskı 1997, II. Baskı 2000.

Musa Carullah Bigiyef, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara 1994.

İslâm Dininin Temel Kaynakları -Sünnet/Hadis-, Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi, İlâhiyat Önlisans Ders Kitabı, Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir, 1999.

YABANCI DİLDE YAYINLANMIŞ KİTAP

Musa Carullah Bigiyef, (Bu eser Rusça’ya çevrilip 2003’de basılmıştır.)

**
YAYINLANMIŞ KİTAP ÇEVİRİLERİ**

Kitâbu’s-Sünne, (Arapça: Musa Carullah’tan), Ankara Okulu Yayınları, Ankara I. Baskı, 1998, II. Baskı 2000.

Sünnet Müdafaası I-II, (Arapça: Muhammed Ebû Şehbe’den), Mehmet Emin Özafşar ile birlikte, Rehber yayınları, Ankara 1990.

Kur’an-ı Kerim Âyet-i Kerimelerinin Nurları Huzurunda Hâtun, (Musa Carullah’tan), Kitâbiyât Yayınları, Ankara I. Baskı 2000, II. Baskı 2001.  

Kitâbu’z-Zühd, (Arapça: İmam Ahmed b. Hanbel’den), Mehmet Emin Özafşar ile birlikte, İz Yayıncılık, İstanbul 1993, I-II.

**
BAZI MAKALELERİ**

“What Directed The Classic Orientalism Into Hadith Research”, The Muslim World, U.S.A, 2006.

“Islamophobia: New Form of Anti-Semitism”,  Leuven Academic Querterly, Brussels 2005.

“Europaische Integration und Wertewandel” Kitapta bölüm yazarlığı, Almanya.

“Islam and The Religious Other”, Comparative Studies in Society and History, USA, 2006.

“İşkâliyetu’l-Menhec fi Fehmi’s-Sunne ve’l-Ahâdis”, el-Buhus el-İslâmiye, Amman, 2004.

“Hz. Peygamber’in Bir Din Tanımı”, Diyanet İlmi Dergi, Hz. Muhammed Özel Sayısı, Ankara 2003.

“Ebû Zerr el-Gıfârî Biyografileri Üzerine”, İslâmiyât, V (2002) sayı:2, Ankara 2002.

“Klasik Oryantalizmi Hadis Araştırmalarına Sevkeden Temel Faktörler Üzerine”, İslâmiyât, III (2000) sayı:1, Ankara 2000.

 “Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu ve Yeni Bir Metodoloji için Atılması Gereken Adımlar, İslâmi Araştırmalar, c.X, sayı:1.2.3.

“Gazâli Felsefesinde Varlık Mertebeleri Bakımından Hadislerin Anlaşılması ve Yorumlanması”, AÜİF Dergisi, c.XXXIX, Ankara 1999.

“Ebu Reyye ve Kitabı Üzerine”, (Mehmet Emin Özafşar ile birlikte), İslâmi Araştırmalar, c.V, sayı:1, Ankara 1991.

“Er-Risâle ve Türkçe Tercümesi Üzerine”, İslâmi Araştırmalar, c.II, sayı:8, Ankara 1988.

“Sünnet Üzerine Bir Kitap ve Bir Açıkoturum”, (Çeviri) İslâmi Araştırmalar, c.V, sayı:2, Ankara 1991.

“Musa Carullah Bigiyef’ten Tarihçi Yazar Cemal Kutay’a Cevap”, İslâmiyât, I(1998) sayı:2, Ankara 1998.

“Fıkhu’l-Hadis”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c.XII, İstanbul 1995, s.547-549.

“Musa Carullah Bigiyef ve Kur’an-ı Kerim Âyet-i Kerimeleri Huzurunda Hatun Kitabı”, İslâmi Araştırmalar, c.VI, sayı:4, Ankara 1993.

ULUSLARARASI YAYINLANMIŞ BİLDİRİLER

“Islam and The Religious Other”, 17. İslâmi İşler Yüksek Konseyi Genel Konferansı, 17-20 Nisan 2005, Kahire-Mısır.

“Mevkıfu’d-Devleti’l-Osmâniyyeti ve Nazratuha’l-Mütesâmihat ticâhe müntesebi’l-Edyâni’s-Semâviyyeti ve’l-Mezâhibi’l-Muhtelifeti”, “Ed-Devletu’l-Osmâniyyetu ve’t-Tesâmuhu’d-Dîniyyu”, İslâm Medeniyetinde Hoşgörü Konferansı, 28 Nisan-1 Mayıs 2004, Kahire-Mısır.

“İ’tirâfu’l-İslâmî bi’l-Âhar”, 17. İslâmi İşler Yüksek Konseyi Genel Konferansı, 17-20 Nisan 2005, Kahire-Mısır.

“Hadislerde Delâlet Sorunu”, Güncel Dini Meseleler Birinci İhtisas Toplantısı, 02-06 Ekim 2002, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara 2004.

“Religious Divirsity”, The Second Meeting of European Council of Religious Leaders (ECRL)/ Religious for Peace, Sarajoevo, Bosnia-Herzegovina 29 September-1 October 2003.

“The Religious Affairs Directory And Puplic Order”, Ministerul Culturii Si Cultelor, Bucarest, ROMANIA, 15-17 JUNİE 2004. 

“Din, Kimlik ve Diyanet İşleri Başkanlığı”, VI. Avrasya İslâm Şûrası, İstanbul, 2005.

“Sesli ve Görüntülü Dinî Yayıncılık Açısından Diyanet İşleri Başkanlığı”, I. Uluslararası Dini Yayınlar Kongresi, 05-07 Kasım 2004-Ankara, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara 2005. 35-38 ve 425.

“Türkiye ve Avrupa’da Çok Dinli Yaşam -Geçmişten Günümüze-“, Konrad Adenauer Vakfı Açılış Konferansı, 24-25 Kasım 2005 Ankara Dedeman Otel.

“Çoğulcu Bir Toplumda Farklı Din Mensupları Arasındaki İlişkiler ve İslâm”, Orta Asya’da İslâm, Uluslararası Sempozyumu, Türkiye Diyanet Vakfı Oş Devlet Üniversitesi, Oş Devlet Üniversitesi İlâhiyat Fakültesinin 11. Kuruluş Yıldönümü Münasebetiyle, 20-22 Mayıs 2004, Kırgızistan.

“İslâm Tecdid Geleneği ve Musa Carullah Bigiyef”, Ölümünün 50. Yılında Musa Carullah Bigiyef, TDV Yayınları, Ankara 2002, s.123-128.

“Musa Carullah’ın Sünnet Anlayışı” Ölümünün 50. Yılında Musa Carullah Bigiyef, TDV Yayınları, Ankara 2002, s.97-100. 

**
ULUSAL YAYINLANMIŞ BİLDİRİLER**

“Sünnetin Kaynak Değerini Temellendirme Sorunu”, (Kitapta Bölüm), İSAM, İstanbul 2006.

“Ahlâk ve Hadis”, İslâm’ın Anlaşılmasında Sünnetin Yeri ve Değeri, Kutlu Doğum Sempozyumu, TDV Yayınları, Ankara 2003.

“Hadis ve Semantik”, Günümüzde Sünnetin Anlaşılması, Kur’an Araştırmaları Vakfı, KURAV Yayınları, Bursa 2005.

“Hadis İlmi ve İslâmi İlimler”, Modern Dönemde Dini İlimlerin Temel Meseleleri Sempozyumu, İSAM, 16 Nisan 2005, İstanbul. (Yayım Aşamasında)

“Çağdaş Dünyada Kadın Problemleri ile İlgili Dini Tartışmalar”, Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı-I, 15-18 Mayıs 2002 İstanbul, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara 2004.

“Hz. Peygamber’i Örnek Almak ve Sünnete Tabi Olmanın Anlamı Üzerine”, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Üçüncü Bine Girerken İslâm Sempozyumu, Ankara 28-29 Nisan 2000.

“Eş Olarak Hz. Muhammed”, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara 1998

“İnanç Özgürlüğü ve Misyonerlik”, Türk Dünyasında Misyonerlik Sempozyumu, Diyanet İşleri Başkanlığı ve Çanakkale 18 Mart Üniversitesi İlâhiyat Fakültesinin Ortaklaşa Düzenlediği Sempozyum, 15 Nisan 2005, Çanakkale.

 “Avrupa Birliği Sürecinde Sosyal Hayat ve Din”, III. Din Şûrası, 20-24 Eylül 2004-Ankara, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara 2005.  

“Şihabuddin Mercâni”, İdil-Ural Türk Aydınları Sempozyumu, Ahmet Yesevi Üniversitesi Yayınları, Ankara, 01 Nisan 2000.

“İlim ve Devlet Adamı Olarak Bedruddin Aynî”, Türk Tarih ve Kültüründe Gaziantep Sempozyumu, 24-25 Mayıs 1996.