Ebü’l Hasan Şâzili Kimdir?

0

BEĞENDİM

0

On ikinci yüzyılda Kuzey Afrika’da yetişen büyük velîlerden. Şâziliyye adı verilen tasavvuf yolunun kurucusudur. İsmi, Ali bin Abdullah bin Abdülcebbâr, künyesi, Ebü’l-Hasan, lakabı Nûreddîn’dir. Peygamber efendimizin sallallahü aleyhi ve sellem torunu hazret-i Hasan’ın soyundan olup şeriftir. 1196 (H.592) senesinde Tunus’un Şâzile kasabasında doğduğu için Şâzilî nisbesiyle meşhûr olmuştur. 1256 (H.654) senesinde hac yolculuğu sırasında Hamisre’de vefât etti.

** Kabri, Hamisre mevkiindeki Ayzâb sahrâsındadır.**

Bir başka rivayete göre de Hasan Şâzelî 593 (1197) yılında Kuzey Afrika’nın en batı bölgesinde yer alan Sebte (Ceuta) şehri doğusunda Gamâre’de doğdu. Gamâre bugünkü Fas sınırları içerisindedir. Mürşidi Abdüsselam b. Meşîş’in emriyle irşad faaliyetine başladığı İfrîkıye’deki Şâzile (Şâzele) beldesine nisbetle Şâzelî diye tanınır.

**Soyu Hz. Hasan’a ulaşan bir aileye mensuptur.**

Öğrenimine Gamâre’de başlayan Şâzelî on yaşlarında Tunus’a giderken Kur’an’ı ezberlemiş ve hadis okumuş bir talebeydi. Burada simya ilmiyle meşgul olmak istediyse de aldığı bazı manevî işaretler sebebiyle bundan vazgeçti.

Bu yıllarda Ebu Muhammed Abdülaziz Mehdevî, Ebu Said el-Bâcî, Ebu Abdullah Ali b. Harrâzim gibi âlimlerden ders aldı. Zâhirî ilimleri tahsil etmekle birlikte gençlik yıllarından itibaren tasavvuf yolunda karar kılan Ebü’l-Hasan eş-Şâzelî, başlangıçta silsilesi Mağribli sûfî Ebu Medyen’e ulaşan Ali b. Harrâzim’den faydalandı. Nitekim bazı kaynaklarda ilk defa ona intisap ettiği kaydedilmektedir.

Şâzelî daha sonra ilim ve maneviyat merkezlerinin yer aldığı doğuya gitmek üzere yola çıktı. Önce Fas, Tunus ve Mısır’a gitti, oradan Irak’a geçti. Bazı kaynaklara göre 618 (1221) yılında başladığı bu yolculuğun asıl amacı zamanının kutbunu bulmaktı.

Bağdat’ta Ahmed er-Rifâî’nin halifesi Şeyh Ebü’l-Feth el-Vâsıtî ile buluştu ve tasavvufî eğitimine bir süre onun yanında devam etti. Bağdat’ta bir velinin, bazı kaynaklarda Ebü’l-Feth el-Vâsıtî’nin, ona aradığının Mağrib’de olduğunu söylemesi üzerine memleketine döndü.

Mağrib’de Rabata denilen mevkide Abdüsselam b. Meşîş ile tanışıp kendisine intisap etti.  Seyrü sülûkünü tamamlamasının ardından İbn Meşîş ona İfrîkıye’ye gidip Şâzile beldesine yerleşmesini, daha sonra Tunus şehrine geçmesini, orada yöneticiler tarafından üzerine gelineceğini, ardından Tunus’tan ayrılıp doğuya gitmesini, burada kendisine kutbiyet makamının verileceğini söyledi.

621-623 (1224-1226) yıllarında mürşidinin gösterdiği istikamette yola çıkan Şâzelî önce Tunus’a uğradı. oradan Şâzile’ye geçip Zağvân dağındaki bir mağarada inzivaya çekildi. Abdullah b. Selâme el-Habîbî bu mağarada bitkiler ve otlarla beslendikleri zorlu uzlet döneminde onun yardımcısı ve refakatçisi oldu. Kendi ifadesiyle, “Ey Ali! Artık insanların arasına karış da senden istifade etsinler” denilmesi üzerine Zağvân dağındaki uzletine son verdi. Bu sırada 34-35 yaşlarında olan Şâzelî, İfrîkıye bölgesinin başşehri Tunus’a gitti. Burada halktan ve ulemadan büyük ilgi gördü.

Bir rivayete göre Küçük yaştan îtibâren ilim öğrenmeye başlayan Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî, önceleri kimyâ ilminde uzun çalışmalar ve araştırmalarda bulundu. Bu ilimde iyi yetişmesi için cenâb-ı Hakk’a yalvararak duâ ediyordu. Bu esnâda, aldığı mânevî bir işâretle, tasavvuf yoluna yöneldi. Din ilimlerinin hepsinde mütehassıs ve derin âlim oldu. Hepsinin inceliklerine ve sırlarına kavuştu. Tefsîr, hadîs, fıkıh, usûl, nahiv, sarf, lügat ilimleri yanında, zamânın fen ilimlerinde de yüksek âlim oldu. Zamânındaki âlimler ve diğer insanlar onun ilimdeki bu yüksek derecesi karşısında üstünlüğünü kabûl ettiler.

**Hızır Aleyhisselam ile görüşmesi**

Hızır aleyhisselâm bir gün kendisine; “Ey Ebü’l-Hasan! Allahü teâlâ, seni kendisine dost edinmiştir. Kalsan da, gitsen de, O seninle berâberdir.” dedi.

**“İlmi arttıkça günâhı artan kimse, şüphesiz ki helak içindedir.”**

Dârimî’nin Müsned’inde Abdullah ibni Mes’ûd (radıyallahü anh) diyor ki: “Evde Bakara sûresi başından Müflihûn’a kadar beş âyet okunduğu gece, şeytan o eve girmez.” Peygamber efendimiz sallallahü aleyhi ve sellem buyurdular ki: “Bir evde, şu otuz üç âyet okunduğu gece, yırtıcı hayvan ve eşkıyâ, düşman, sabaha kadar canına ve malına zarar yapamaz: Bekara sûresi başından beş âyet, Âyet-el-Kürsî başından “Hâlidûn”a kadar üç âyet, Bekara sonunda “Lillâhi”den sûre sonuna kadar üç âyet, A’râf sûresinde, “İnne Rabbeküm”den “Muhsinîn”e kadar, elli beşten îtibâren üç âyet, İsrâ sûresi sonundaki “Kul”den iki âyet, Sâffât sûresi başından “Lazib”e kadar on bir âyet, Rahmân sûresinde “Yâ ma’şerelcin”den “Feizâ”ya kadar iki âyet, Haşr sûresi sonunda “lev enzelnâ”dan sûre sonuna kadar, Cin sûresi başından “Şatatâ”ya kadar dört âyet.”

Yedi defâ Fâtiha okuyup, dert ve ağrı olan uzva üflenirse, şifâ hâsıl olur. Âyet-i kerîmenin ve duânın tesir etmesi için, okuyanın ve okutanın Ehl-i sünnet îtikâdında olması, haram işlemekten, kul hakkından sakınması, haram ve habis şey yiyip içmemesi ve karşılık olarak ücret istememesi şarttır.

Bâzıları bu kitaba îtirâz edince; **“Yemin ederim ki, bu kitabı harf be harf, harfi harfine Resûlullah’ın mübârek ağzından, rüyâda işitip yazdım.****” **buyurdu.

Ebû Abdullah anlattı: “Ben, Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî hazretlerini çok sever ve her sıkıntımda Allahü teâlâya onu vesîle ederek duâ ederdim. Cenâb-ı Hak da bütün istek ve ihtiyaçlarımı onun hürmetine ihsân eder, verirdi. Bir gün Resûlullah efendimize rüyâda, “Yâ Resûlallah! Siz Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî’den râzı mısınız? Ben, her ne ihtiyâcım olursa, onu vesîle ederek Allahü teâlâdan isterim ve bütün ihtiyaçlarım yerine gelir.” dedim. Bunun üzerine Peygamber efendimiz; “Ebü’l-Hasan benim evlâdımdır. Bütün evlâdlarda, babalarının bir cüz’ü bulunur. Her kim ki benim bir cüz’üme temessük ederse, onu vesîle ederse, benim bütünüm ile temessük etmiş olur. Sen, Ebü’l-Hasan’ı vesîle ederek Allahü teâlâdan bir şey istediğin zaman, beni vesîle ederek Allahü teâlâdan istemiş olursun.” buyurdu.

Ebü’l-Abbâs-ı Mürsî şöyle anlattı: “Cenâb-ı Hakk’a yemîn ederim ki, her ne zaman bir felâketle karşılaştım ve müşkilâta uğradımsa, hocam Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî’yi imdâda çağırıp, kurtuldum.

 Ey kardeşim! Sen de bir sıkıntıya düşersen, hemen onun ismini an ve kurtul. Allahü teâlâ bilir ki, sana doğru bir nasihat veriyorum.

Yine Ebü’l-Abbâs anlattı: “Bir gün hocam Ebü’l-Hasan hazretlerinin arkasında namaz kılıyordum. Beni hayretlere düşüren hallere şâhid olup, şunları gördüm. Hocamın vücûdundan o kadar çok ve parlak nûrlar çıkıyordu ki, onlara bakamıyordum.”

Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî rahmetullahi aleyh şöyle anlattı: “Ayzâd Sahrâsında yolculuk yapıyordum. Hızır aleyhisselâm ile karşılaştım. Bana; “Ey Ebü’l-Hasan! Allahü teâlâ sana lütufta bulundu. Hazerde de seferde de senin arkadaşın var. Ben hep senin yanında bulunuyorum.” dedi.

**Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî hazretleri hemen her sene hac ibâdetini yerine getirmek üzere Mekke-i mükerremeye giderdi.**

 Aynı zamanda Medîne-i münevvereye giderek sevgili Peygamberimizin kabr-i şerîfini ziyâret ederdi. Bir sene talebelerinden Ebü’l-Abbâs-ı Mürsî onunla bulunduğu sıradaki bir hâdiseyi şöyle anlattı:

Hocam Ebü’l-Hasan ile birlikte Medînetürresûl’de yâni Medîne-i münevverede bulunuyorduk. Bu arada ben, hazret-i Hamza’nın kabrini ziyâret etmek istedim. Medîne-i münevvereden ayrıldım. Benimle berâber birisi de oraya gidiyordu. Hazret-i Hamza’nın kabrine vardık. Kapısı kapalı idi. Fakat Resûlullah’ın sallallahü aleyhi ve sellem bereketiyle kapı açıldı. İçeri girdik. İçeride velîlerden biri vardı. Benimle beraber gelen şahsa; “Allahü teâlâdan ne dileğin varsa iste, çünkü şu anda yapılan duâ kabûl olur.” dedim. Ancak bu şahıs, duâsında Allahü teâlâdan bin dirhem istedi. Medîne’ye dönünce biri kendisine bin dirhem verdi. Bu şahıs, Ebü’l-Hasan’ın huzûruna girince, hazret-i Hamza’nın kabrine berâber gittiğimiz zâta; “Ey Batlâ! İcâbet vaktine, duânın kabûl olacağı vakte rastladın. Fakat Allahü teâlâdan bin dinâr istedin. Keşke, Allahü teâlâdan Ebü’l-Abbâs’ın istediği gibi isteseydin. O, Allahü teâlâdan; kendisini dünyâ düşüncesinden muhâfaza buyurmasını ve âhiret azâbından kurtarmasını diledi ve bu dilekleri kabûl oldu.” buyurdu.

Arabistan’daki Hicaz halkı gibi buğday tenli ve uzunca boylu olan Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî hazretleri, konuşmalarındaki fesâhat ve tatlılık, açıklık ve vecizlik bakımından, Hicazlı olmamasına rağmen, Hicazlı zannedilirdi. Tasavvufta Sırrî-yi Sekatî ve Seyyid Ahmed Rıfâî’nin rahmetullahi aleyhimâ yollarından feyz aldı. İbn-i Meşîş-i Hasenî’nin hizmetinde ve sohbetinde bulunarak velîlik derecesine kavuştu. Tefsîr, hadîs, fıkıh, usûl, nahiv, sarf, lügat ve zamânın fen ilimlerinde de son derece yüksek olan Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî hazretleri; “Her istediğim zaman, Resûlullah efendimizi, baş gözümle görmezsem, kendimi O’nun ümmeti saymam.” buyurarak tasavvuftaki derecesini ifâde etmiştir.

İnsanlara bir sohbeti sırasında; “Allahü teâlâ sözlerinde doğru ve işlerinde ihlâslı olana dünyâda yağmur gibi rızık verir. Onu kötülüklerden korur. Âhirette de günahlarını affedip, bağışlar. Ona yakın olur. Cennet’ine koyar ve yüksek derecelere kavuşturur. Kendi kusurlarını ıslâh etmek istersen, insanların kusûrlarını araştırma. Çünkü hüsn-i zân, îmân şûbelerinden olduğu gibi, insanların ayıplarını araştırmak da münâfıklıktandır. Kıyâmet günü, yol gösteren nûr içinde haşrolunup karanlıktan korunmak istersen Allahü teâlânın hiç bir mahlûkuna zulmetme.” buyuran Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî hazretleri, sonuncu defâ hac yolculuğuna çıktı. Bu seyâhatinde talebesine, yanına bir kazma, bir ibrik ve bir de kâfur almasını emretti. Bunları niçin aldırdığını soran talebesine; “Hamisre’ye varınca anlarsın.” buyurdu. Talebesi bilâhare şöyle anlattı: Sahrâ-i Ayzâb’da Hamisre’ye vardık. Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî hazretleri, gusl ederek iki rekat namaz kıldı. Sonra seccâdede rûhunu teslim etti. Yanlarına aldıkları kazma ile mezar kazılıp, ibrikle su taşınıp yıkandıktan sonra, kâfur konup hemen oraya defnedildi. Vefât ettiği yerin suyu tuzlu olduğundan bir şey yetişmezdi. Oraya definlerinden sonra, vücûdlarının bereketiyle o yerin suyu tatlılaştı ve münbit bir yer hâline geldi.”

**Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî hazretlerinin şu eserleri vardır:**

1) Hizbü’l-Bahr: Kıymetli bir duâ kitabıdır. 2) El-İhtisâs min-el-Kavâidi’l-Kur’âniyye vel-Havâs, 3) Risâletü’l-Emîn li-Yencezibe li-Rabbi’l-Âlemîn, 4) El-Cevâhirü’l-Masûne, 5) El-Leâli’l-Meknûne, 6) Kıyâfetü’t-Tâlibi’r-Rabbânî li-Risâleti Ebû Zeyd el-Kayravânî, 7) El-Mukaddimetü’l-İzziyye lil-Cemâati’l-Ezheriyye.

**Altın Olan Taş**

Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî, memleketinden İskenderiyye’ye geldiğinde, o zamânın sultânı bir mektup yazarak kendisini dâvet etti. Sultan, dâveti kabûl edip gelen Ebü’l-Hasan’a çok izzet ve ikrâm gösterip hürmette bulundu. Sonra İskenderiyye’ye, büyük bir saygıyla uğurladı. Sultâna, bir müddet sonra Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî aleyhinde iftirâlarda bulundular. Öyle ki, sultan çok kızıp, muhâfızına, onu öldürme emrini verdi. Muhâfız, İskenderiyye’ye, Ebü’l-Hasan’ın huzûruna gelip sultânın emrini bildirdi ve; “Efendim, benim size çok hürmetim ve muhabbetim vardır. Sizin, Allahü teâlânın sevgili kullarından olduğunuza inanıyorum. Öyle bir şey yapınız ve söyleyiniz ki, sultan bu kararından vazgeçsin.” dedi. Bu sözleri dinleyen Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî dışarı çıktı. Muhâfız da onu tâkib etti. Muhâfıza dedi ki: “Şu taşa bakınız!” Muhâfız, biraz önce taş olarak gördüğü cismin, şimdi altın olduğunu görerek hayret etti. Taş, Allahü teâlânın izniyle Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî’nin teveccühleri ile altın olmuştu. Muhâfıza; “Bu taşı alıp sultana götürünüz. Beyt-ül-mâl hazînesine koysun.” buyurdu. Muhâfız altını alıp sultânın huzûruna gitti ve iftirâ durumunu anlattı. Bu hâdise üzerine sultan, İskenderiyye’ye kadar gelip Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî’yi ziyâret etti. Özür diledi ve ona pekçok mal ve erzak gönderip, ihsânlarda bulundu. Fakat Şâzilî hazretleri hiçbir şey kabûl etmeyip; “Biz Rabbimizden başka hiç kimseden bir şey istemeyiz.” buyurdu.

**Sohbetin Ehemmiyeti**

Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî hazretlerinin talebelerinden birisi, tasavvuf yolundaki dereceleri geçerken kendini hocası gibi görmeye başladı. Neye baksa Şeyhini görüyordu. Bu sebeple Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî’nin sohbetlerine gelmemeye başladı. Bir gün İmâm-ı Şâzilî hazretleri yolda giderken talebesiyle karşılaştı ve; “Canım sen nerede kaldın. Sohbetlere gelmiyorsun!” buyurdu. Talebe; “Efendim, sizinle sözden müstağnî oldum. Yâni her an sizi karşımda görüyorum ve kendimi sizin sûretinizde görüyorum. Sohbetinize gelmeye ihtiyaç duymuyorum.” dedi. Bu cevap üzerine Ebü’l-Hasan-ı Şâzilî hazretleri buyurdu ki: “Çok garib. Eğer iş senin söylediğin gibi olsaydı, hazret-i Ebû Bekr’in Resûlullah efendimizin sohbetlerine gitmemeleri gerekirdi. Eğer sohbetten müstağnî olsaydı, hazret-i Ebû Bekr efendimiz müstağnî olurdu.” 

Dünyanın hemen her yerinde müntesibi bulunan Şâzeliyye XX. yüzyılda Batı’da en çok ilgi gören tarikatlardan biridir. Rene Guenon (Abdülvâhid Yahyâ), Michel Valsan, Frithjof Schuon (Îsâ Nûreddin), Martin Lings (Ebûbekir Sirâceddin), Titus Burckhardt, Ian Dallas (Abdülkādir es-Sûfî), Gai Eaton gibi ihtida etmiş önemli aydınların Şâzeliyye tarikatına intisap etmesi tarikatı Batılı çevrelerde bir ilgi odağı haline getirmiştir. XX. yüzyılda Şâzeliyye tarikatının en önemli şahsiyeti olan Ahmed el-Alevî’nin kitapları, aralarında Türkçe’nin de olduğu birçok dile çevrilmiştir. Daha hayatta iken yüz binleri bulan müridleri dünyanın belli başlı merkezlerinde Aleviyye zâviyeleri açmıştır. Günümüzde Cezayir’den Malezya’ya, Hindistan’dan Güney Afrika’ya kadar bu kola mensup şeyhlerce açılmış zâviyeler faaliyetlerini sürdürmekte, müridler her yıl dünyanın farklı ülkelerinde ihtifal toplantılarında bir araya gelmektedir.