YAZARLAR

Mustafa Solmaz

Bilimsel Öfke Kontrolünün Dini Referansları

İnsanı en mükemmel şekilde yaratan Yüce Allah (c.c) ona bir takım duygular ve zaaflar da yüklemiştir.Bu zaaflar da insanın beşer olmasının tabii sonucudur.Belki de denebilir ki insanı peygamberlerden ayıran en önemli vasıf insanın günah işlemesi ve duygularının sonucu olarak ortaya çıkan zaaflarıdır.İşte bu zaaflardan olan kin,nefret,öfke,haset,kibir vs.daha sayabileceğimiz birçok beşeri duygular insanı bazen en tanınmaz hale sokabilir.Bu duygular elbette Peygamberlerde de vardı.Lakin onlar ilahi bir koruma olan ismaet sıfatı ile hem ilahi koruma hem de iradi korunma altındaydılar.

İnsanın bu duyguların esiri olması onu en aşağılık varlık seviyesine indirdiği gibi bu duygularına hakim olması da Allah’ın onu yarattığı ilk baştaki en mükemmel insan seviyesine çıkarabilir.Ne var ki bu hiç de kolay değildir.İşte asıl önemli olan ve kulun ibadetlerle hakiki kulluğa erişmesini sağlayan da kişinin nefsinin ve beşeri duygularının körüklediği bu tür kötü duygularına hakim olmasıdır.
Bu duygulardan biri de öfkedir.İnsan bir öfkelendi mi artık gözü hiçbir şeyi görmez.Kendine hakim olamaz.Ne yaptığını bilmez.Öyle şeyler yapabilir ki öfkesi dindiğinde pişman olur ama belki de iş işten geçmiştir artık.Bu noktada sabır da önemlidir.Hadis-i şerifte buyuruldu ki:’Hak teâlâ, kendini sabretmeye zorlayanı sabretmeye muvaffak kılar’[Buhari].

Öfkelenmeyen insan olmaz.Kiminde az,kiminde çok olur.Gadap da bıçak gibidir.İyi işlerde kullanılırsa faydalı,kötü işlerde kullanılırsa zararlı olur.İnsandaki bütün huylar böyledir.İfrat ve tefritleri zararlıdır.Efendimiz (SAV),nasihat isteyen bir kimseye,’Kızma,sinirlenme!’buyurdu.Birkaç kere sorduğunda,hepsine de ‘Kızma,sinirlenme’buyurdu (Buhari).Kibrinden dolayı öfkelenmek kötüdür.İsa (as)öfkenin de kibirden ileri geldiğini bildiriyor.Öfkenin aşırı olmasına saldırganlık denir.Böyle kimse,hiddetli olur,kendine ve başkasına zarar verir,bu hâl,küfre götürebilir.Hadis-i şerifte ‘Gadab imanı bozar’buyuruldu

(Beyhaki).

Gadabın lüzumlu olanına şecaat (kahramanlık,yiğitlik) lüzumundan az olmasına da korkaklık denir. Hadis-i şeriflerde,’İfrat ve tefritten [aşırılıktan] sakının’,’Aşırı giden helak olur’ ve ‘işlerin hayırlısı vasat olanıdır’buyuruldu.Şecaat orta yoldur.Şecaat halindeki öfke iyidir.İ.Şafii hazretleri,‘Şecaat gereken yerde,korkaklık gösteren merkebe benzer’buyurdu.

İslam’a ve müslümanlara düşmanlık edenlere,saldıranlara karşı sert olmak gerekir.Fakat kendini tehlikeye atmak da caiz değildir.Tehlikeli yerde yalnız kalmak,yalnız yürümek,günahtır.Düşmanlara karşı korkaklık caiz değildir.Korkarak kaçmak,Allahü Teâlânın takdirini değiştirmez.Korkak kimse, karısına, kızına karşı gayretsizlik ve hamiyetsizlik gösterir, onları koruyamaz. Zillete ve zulme boyun eğer,hainlik yapanı görünce susar.

Bilimsel açıdan bakıldığında ise sık ve çabuk öfkelenen bir kişide,vücutta meydana gelen ani değişimlerin bazıları,ileriki dönemde rahatsızlıklara yol açabilir.Öfkenin hem bilimsel hem de dini zararlarını gördük.Öfkesini engellemek ise kişinin elinde.Peki nasıl?Efendimiz (sav)’in öfke konusunda bizlere tavsiye ettiği davranış şekillerinin aslında bilimsel açıklamaları da var.Bu bilimsel açıklamaları bir dergiden alıntılayarak dini referanslarla öfkelenince ne yapılması gerektiğini şöyle izah edebiliriz;

Susma

Hadis:’Öfkelendiğin zaman sus,ses çıkarma, yine öfkelenirsen ikinci defa sus.’
Hikmeti: ABD’nin Ohio State ve Michigan üniversiteleri araştırmacıları, öfke anında yapılacak en akıllıca hareketin, geriye bir adım atmak ve içinde bulunulan durumu tavanda gezinen bir sineğin gözünden incelemek olduğunu ortaya koydu.

Suyla Temas (Abdest)

Hadis:’Öfke şeytandandır,şeytan da ateşten yaratılmıştır.Ateş ise su ile söndürülür.Öyleyse biriniz öfkelenince hemen kalkıp abdest alsın.’
Hikmeti:Öfke anında kandaki şeker oranının artması ve ‘katekolamin’ maddesinin salgılanması, vücuttaki yağ asitlerinin ayrışmasını hızlandırıyor.Kan ve karaciğerdeki zehirli maddeler artıyor. Su ise yağ asitlerinin vücut dışına atılmasını hızlandırıyor.

Oturma veya Yatma

Hadis:’Biriniz ayakta iken öfkelenirse otursun.Öfkesi geçerse ne âlâ,geçmezse yatsın.’
Hikmeti:Adrenalin hormonunun kandaki miktarı,ayakta iken normalden iki-üç kat daha fazla artıyor. Öfke durumlarında ise,bu artış katlanarak yüksek bir düzeye çıkıyor.
Toprağa Temas Etme
Hadis:’Öfkelenen kimse toprağa yapışsın.’
Hikmeti: Toprak, kimyasal özellikleri sebe-biyle vücuttaki fazla enerjiyi alıyor.Tıbbın babası olarak bilinen Hipokrat da “En iyi ayakkabı giyilmeyen ayakkabıdır.” diyerek çıplak ayakla yürümeyi tavsiye ediyor.

Dua ve Zikretme

Hadis:’Ey Nebî Muhammed’in Rabb’i olan Allah’ım günahlarımı bağışla ve kalbimin öfkesini gider!’
Hikmeti: Amerikalı araştırmacılar,beynin Yüce yaratıcıya dua ederken kendini yeniden programladığına dair bir makale kaleme aldı.Makaleye göre beynin arka ve üst alanları,dua ederken aktif hale geliyor.Bu da sinir anında doğru kararlar alınmasını sağlıyor.
Saygılarımla.
MUSTAFA SOLMAZ
SAKARYA ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ
İletişim:[email protected]/twitter: @solmaz0002

Yorumlar

Mesajınız başarıyla eklendi. Yeni yorum yazın.

Daha eskileri yükle