HAYAT

Organ bağışı caiz mi bir sınırı yok mu?

Site yazarımız Ahmet Karataş hoca, fetva köşesine gelen "organ bağışı caizmi bunun bir sınırı yokmu?" sorusuna etraflıca cevap verdi.

İşte Ahmet Karataş hocanın "organ bağışı caizmi bunun bir sınırı yokmu?" sorusuna cevabı:

Allâh Resûlü sallallahu aleyhi ve sellem'in peygamber olarak gönderildiği dönemde tıp bu kadar ileri olmadığından dolayı gerek Kurân-ı Kerim'de gerekse hadis-i şeriflerde organ nakli konusunda açık bir hüküm bulunmamaktadır. Organ ve doku nakli Tıbbın ilerlemesiyle ortaya çıkmış modern bir meseledir. Bu sebeple gerek âyet-i kerimelerden gerekse hadis-i şeriflerden gerekse İslam'ın ortaya koyduğu Külli Kaidelerden yola çıkarak günümüz âlimleri organ naklinin caiz olup olmaması konusunda üç gruba ayrılmışlardır; 1- Mutlak olarak (kayıtsız şartsız) organ naklini haram kabul edenler: Bu grupta bulunan âlimler ister ölüden isterse diriden organ naklinin kesinlikle caiz görmezler. Buna gerekçe olarak "Biz insan mükerrem (değerli) olarak yarattık" (İsra, 70) âyet-i kerimesini delil getirmektedirler. İnsana bu değeri veren Cenâb-ı Allâh olduğundan dolayı insanın hayatını ve bedenini koruma konusunda İslâm son derece hassas davranmıştır.

Bu hassasiyeti ölen insanların cenazesi için göstermişlerdir. Çünkü Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem bir hadis-i şerifinde; "Bir ölünün kemiğini kırma onun kemiğini canlıyken kırmak gibidir" buyurmuştur (Ebû Davud, Sünen, c.5, s.116 (3207); İbn-i Mace, Sünen, c.2, s.541 (1616); İbn-i Hibban, Sahih, c.7, s.437 (3167); Darekutnî, Sünen, c.4, s.252 (3415); Beyhakî, Sünen-i Kübra, c.4, s.96 (7079)). Bu hadis-i şerifte belirtildiği üzere canlı insanların bedenlerine saygı gösterildiği gibi ölülerin de cenazelerine saygı gösterilmeli ve gereken önem gösterilerek hassasiyetle korunmalıdır. Bu sebepten dolayı ister ölü ister diri insanların organlarından faydalanılması, parçalara ayırarak zarar verilmesi, alınıp satılması insanın saygınlığına aykırı olması ve cenazesine gereken saygının gösterilmemesi anlamına gelir. Bu sebepten dolayı insan bedeninin üzerinde hiç bir oynama bu gruptaki âlimler tarafından caiz görülmemiştir (Kâsânî, Bedâiu’s-sanâî, c.5, s.125; İbn-i Kudâme, el-Muğnî, c.1, s.107; İbn-i Nüceym, el-Bahru’r-Râik, c.6, s.88). Bu alimler ayrıca şu şekilde bir değerlendirmede de bulunmaktadırlar. Bir kişinin ister ölümünden önce isterse ölümünden sonra organlarından birini bağışlaması caiz değildir.

Çünkü bir insanın bir şeyi bağışlayabilmesi için gerçek manada onun sahibi olması ya da sahibi tarafından onu başlayabilmesi için ona yetki verilmesi gerekir. İnsanlar gerçek anlamda organlarının sahibi olmadığı gibi bunların sahibi tarafından bu organları bağışlayabilmesi için bir yetki de verilmemiştir. Çünkü, organlarının gerçek sahibi Allâh'tır. Cenâb-ı Allâh insanlara bu organları bağışlayabilmesi için yetki de vermemiştir. Öyleyse insanların organlarını bağışlaması ya da öldükten sonra yakınları tarafından bağışlanması caiz değildir. Öncelikle bu görüşte olmadığımı belirtmekte fayda vardır.

Çünkü, başka bir âyet-i kerimede "Bir kişinin hayatını kurtaran, bütün insanların hayatını kurtarmış gibidir" (Maide 32) buyurmaktadır. Bu âyet-i kerime gösteriyor ki, İslâm'ın teşvik ettiği fedakarlığın zirve noktası insanların organlarını bağışlayarak başkalarının hayatının kurtulmasına vesile olmaktır. 2- Hiçbir şart ileri sürmeksizin organ naklinin her çeşidini caiz görenler: Bu konuda fazla bir şey söylemeye gerek yoktur. 3- Bazı şartlar ileri sürerek organ naklini caiz görenler: Bu grupta bulunan alimler bazı ayetlere ve benzeri konularda verilmiş eski fetvalara dayanarak bazı şartların gerçekleşmesi durumunda Organ naklini caiz görmüşlerdir.

Eskiden verilmiş fetvalarda âlimler, anne karnında canlı halde bulunan ceninin kurtarılması için ölü annenin karnının yarılmasına başka yoldan tedavileri mümkün olmayan kimselerin kırılmış kemiklerinin yerine başka kemiklerin nakline, bir kişinin hayatını kurtarmak için, hayati fonksiyonunu kaybetmiş bir organını kesmeyi caiz görmüşlerdir (Şâfiî, el-Ümm, c.6, s.165; İbn-i Kudâme, el-Muğnî, c.8, s.356; Nevevî, el-Mecmû’, c.3, s.138; Fetâvâ-yı Hindiye, c.5, s.360). Şartlı olarak organ nakline cevaz veren bu gruptaki alimler önceden verilmiş bu fetvaları esas almışlardır. Bu âlimler canlıdan yapılan nakil için ayrı ölüden yapılan nakil içinde ayrı şartlar ileri sürmüşlerdir. A- Canlı donörden organ nakli yapılabilmesinin şartları:

1- Organ nakli için zaruretin bulunması; yani organ nakli yapılacak hastanın hayatını veya hayatî bir organını kurtarmak için, başka çarenin olmadığı ve hasta ile organı verecek donörün dokularının uyuştuğu uzman bir doktor tarafından rapor edilmesi gerekir. Dolayısıyla organ naklinin dışında herhangi bir şekilde hastanın tedavisinin mümkün olmaması gerekir. Eğer başka bir yolla hastalığın tedavisi mümkünse bu durumda organ nakli zaruret olmaktan çıkacağı için de caiz olmaz.

2- Organın verilmesi sebebiyle canlı donörün hayatının tamamen ya da kısmen tehlikeye girmemesi gerekir. Çünkü âyet-i kerimede "Kendinizi kendi elinizle tehlikeye atmayınız" (Bakara 195) buyurmaktadır. Başka bir âyet-i kerimede de "Kendi kendinizi öldürmeyiniz. Şüphesiz Allâh size karşı merhamet sahibidir" (Nisa 29) buyurmaktadır. Bundan dolayı müslümanın her türlü yolları kullanarak şahsını, hayatını ve sağlığını koruması gerekir. Bunlara zarar verecek bütün tehlikeli şeyler haram kabul edilmiştir.

Bazı organların verilmesi ise donörün hayatını riske ederken bazı organların bağışlanması ise insanın hayatı için risk oluşturmaz. Bağışlanan organın donörün hayatını tehlikeye atmadığı uzman doktor tarafından tespit edilmesi gerekir. Onun hayatını tehlikeye atan organlarının bağışlanması ise caiz değildir. Bu sebepledir ki, insan da çift olarak bulunan böbreklerin ya da kendi kendini yenileyen ciğerlerin verilmesi caiz iken Kalp gibi insanda tek olan organların bağışlanması ise caiz değildir. 3- Bağışlanan organın donörün dış fiziki yapısında herhangi bir olumsuzluk meydana getirmemesi gerekir. Örneğin canlı olan bir kişinin gözlerinden birisini bağışlaması caiz değildir.

4- Hastalığın organ nakli yoluyla tedavi edilebileceğine uzman olan doktorda zann-ı galibinin bulunması gerekir. 5- Bu organ karşılığında donörün direk ya da dolaylı olarak maddi ve ya manevi herhangi bir karşılık almaması gerekir. Yukarıda zikrettiğimiz "Biz insanı mükerrem yani değerli kıldık" (İsra 70) âyetine göre insanın herhangi bir organının satılması kesinlikle caiz değildir. Bu şartların bulunması durumunda canlı bir donörden organ naklinin yapılması caiz olur. Ancak bunlardan bir ya da birkaçının bulunmaması durumunda ise organ nakli caiz olmaktan çıkar. B- Ölüden organ nakli yapılabilmesinin şartları: Canlı donörden organ nakli yapılabilmesi için saydığımız birinci, dördüncü ve beşinci maddeler ölü bir kişiden organ nakli yapılabilmesinin caiz olması için de şarttır. Bu şartlara ilave olarak iki şart daha saymak mümkündür. 1- Organı alınan kişinin, bu işlemin yapıldığı esnada kesin olarak ölmüş olması gerekir. Bu da donörün bütün organlarının hayati fonksiyonlarının sona ermesi demektir.

Dolayısıyla henüz kesin olarak ölmemiş mesela bitkisel hayatta olan ya da klinik ölümü gerçekleşmiş veya beyin ölümü gerçekleşmiş olan kişilerin organlarının alınması caiz değildir. Çünkü bu durumda olan insanlar dini açıdan ölü sayılmazlar. Zira bunların bütün organlarının hayati fonksiyonları sona ermemiştir. Uzun süre bitkisel hayatta kaldıktan sonra hayata dönenlere rastlanabilmektedir. 2- Organı alınacak kişinin sağlığında (ölmeden önce) buna izin vermesi ya da vasiyet etmesi veya hayatta iken aksine bir beyanı olmaması şartıyla yakınlarının buna rıza göstermeleri gerekir. Eğer donör bazı organlarını bağışlamışsa sadece bağışladığı organların alınması caiz olur. Dolayısıyla izin vermediği organlarının alınması caiz olmaz. Bu konuda da donöre ya da yakınlarına maddi ya da manevi bir zorlamanın ve baskının da olmaması gerekir. Bu şartların meydana gelmesi durumunda gerek ölüden gerekse canlı olan donörden organ naklinin yapılması caizdir. Bağış sahibine büyük bir sevab getireceği de unutulmamalıdır.

Yorumlar

Mesajınız başarıyla eklendi. Yeni yorum yazın.

Daha eskileri yükle